रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

चपलनिर्णयः २१३ शैलमत्र सोरकः इति रसकामधेनुकारः । धान्यामूलेनोपविषैश्च सह सोरकं चूर्णयित्वा चपलमनिर्मलं तत्र सम्मेल्य पिण्डी कार्या । शुष्के च वह्नियोगेन चपलपातनं कार्यम् । तथा च नव्या वैज्ञानिका अप्यत्र मिश्रितानां धातूनाम- पनोदार्थं सोरकमुपयुञ्जते— "The selenium thus obtained contains lead and other metals from which it may be separated either by distillation or by fusing to with a mixture of nitre and sodium carbonate by which means sodium selenate is formed and this then again treated with hydrochloric acid and sulphur dioxide as above described." Roscoe and Schorlemmer. अथान्यः प्रकारः—"जम्बीरकंटकशृङ्गवेरैर्विभावनामिश्रपलस्य शुद्धिः " चपलं सञ्चूर्ण्य जम्बीरादीनां रसैः पृथक् सप्तधा भावनया तस्य शुद्धिरुक्ता । रसार्णवप्रोक्तश्चपलमारणविधिः— "मारयेत्पुटपाकेन चपलं गिरिमस्तके ।" अत्रापि गिरिमस्तकं सोरकम् इति रसकामधेनुकारः । अन्यः प्रकारः— "चपलेन समः सूतो निर्गुण्डोरसमर्दितः । पाचितो वालुकायन्त्रे रक्तभस्म प्रजायते ॥” न केवलं द्रुतिशीलत्वेनास्य चपल इति नाम परं वर्णमूर्तिपरिवर्तनै- रपि चपलः-अस्थिरः । उक्तं च रसमङ्गले-- "श्वेतं रक्तं तथा पीतं श्यामं कृष्णं च कर्बुरम् । जायते चपलं श्रेष्ठमेकवर्णं क्रमेण वै ॥” तथा च सेलिनियमस्याकृतयो या हि पाश्चात्यैरुक्ताः— "Forms ef Selenium—Various modifications of Selenium are known according to Saunders (1900) These fall into three main groups, (1) Amorphous Selenium - This exists as (a) Vit- reous selenium, obtained as an opaque lustrous mass, SP. gr, 4,28, almost black in colour. but giving a red powder, by suddenly cooling melted selenium it sof- tens at 50° and if very rapidly heated to 220° it is liquid although visceous, At temperatures above