रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)
Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary
सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 362, कुल 799 में से
संदर्भ में पढ़ें३३६ | रसतरङ्गिणी परिश्रुतञ्च सलिलं पञ्चविंशतिभागिकम् । सजलः सोरकद्रावो जायते खलु शोभनः ॥ ५२ ॥ भा.टी.—एक साफ कांच के पात्र में छः भाग सोरकद्राव डाल कर उसके ऊपर धीरे-धीरे पच्चीस भाग शुद्ध परिश्रुत जल डालकर मिला लें । इस प्रकार उत्तम सजल (हल्का) सोरकद्राव तय्यार हो जाता है ॥५१-५२॥ सजलसोरकद्रावस्य गुणाः सोरकद्रावकः प्रोक्तो वह्निवीर्यः प्रदाहकः । विभिन्नदुष्टविक्ल्निन्नव्रणशोधनरोपणः ॥ ५३ ॥ फिरङ्गस्यादिमे घोरे व्रणे च परिशस्यते । सर्पकुक्कुरकादीनां विषदोषनिबर्हणः ॥ ५४ ॥ सोरकद्रावकगुणाः—वह्निवीर्यः दाहकत्वेन वह्निसमानः । फिरङ्गस्यादिमं व्रणं तृणाग्रेण परिस्पृष्टः हन्ति । विषदोषनिबर्हणः दाहकत्वाद् दंशस्थानस्य ॥५३-५४॥ भा.टी.—सोरकद्राव किसी स्थान ( शरीर प्रदेश ) में लगने पर अग्नि के समान प्रदाहक (जलानेवाला) है। अनेक प्रकार के खराब और बिगड़े हुए व्रणों को शुद्धकरने और भरने के काम में आता है । फिरंग के प्राथमिक भयंकर व्रण (पेट या मूत्रेन्द्रिय में बटन के समान कठोर व्रण ) को जलाने के लिये बहुत उत्तम द्रव्य है । इसी तरह के सर्पदंश, पागल कुत्ते के काटने पर उनके विषको जलाने या मारने के लिये यह सर्वोत्तम द्रव्य माना जाता है ॥ ५३-५४ ॥ सजलसोरकद्रावस्य गुणाः सोरकद्रावको बल्यो यकृद्दोषनिबर्हणः । वह्निमान्द्यहरः कामं मूत्रदोषनिषूदनः ॥ ५५ ॥ मधुमेहे प्लीहवृद्धौ चोपदांशिकविकृतौ । कामलायां पाण्डुरोगे विशेषेण प्रशस्यते ॥ ५६ ॥ विनाशयेच्चिरोद्भूतं कासं सातिकफोद्गमम् । अतीसारहरश्चैव पित्तघ्नश्च प्रकीर्तितः ॥ ५७ ॥ सजलसोरकद्रावः पानेन यकृद्दोषादीन् हन्ति । सातिकफोद्गमं अत्यन्तकफ- निर्गमयुक्तम् ॥ ५५-५७ ॥ भा.टी.—जलयुक्त (हल्का ) सोरकद्राव बलवर्धक और यकृत्दोष को दूर करनेवाला और अग्निमान्द्यहर है। इसके प्रयोग से मूत्र में होने वाली अनेक