रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

३४६ रसतरङ्गिणी चिञ्चिकाभसितञ्चैव चिञ्चाभस्म तथैव च । अम्लिकाभसितञ्चापि तिन्तिडीभसितं तथा ॥ १०८ ॥ चिञ्चाक्षार, अम्लिकाक्षार, चिञ्चिकाक्षार, अम्लीकाक्षार, चिञ्चाभूति, चिञ्चिकाभसित, चिञ्चाभस्म, अम्लिकाभसित तथा तिन्तिडीभसित, ये सब नाम इमलीक्षार के कहे जाते हैं ॥ १०७, १०८ ॥ अस्य गुणाः अम्लिकाक्षारकः प्रोक्तो वह्निमान्द्यविनाशनः । शूलगुल्महरश्चापि मूत्रकृच्छ्राश्मरीहरः ॥ १०६ ॥ अम्लिकाक्षारकः विशेषतोऽग्निमान्द्यहरः ॥ १०६ ॥ भा.टी.— इमली का क्षार अग्निमान्द्य को नष्ट करता है, गुल्म तथा शूल में आराम पहुँचाता है और मूत्रकृच्छ्र तथा अश्मरी को दूर करता है ॥१०६॥ अस्य आमयिकः प्रयोगः स्नुगर्कक्षारसहितो मृतशङ्खसमन्वितः । चिञ्चाक्षारोऽशनादाशु नाशयेत्तु विषूचिकाम् ॥ ११० ॥ शूलमुन्मूलयेत्कामं वह्निमान्द्यविनाशनः । अजीर्णं क्षपयत्येव गुल्मबाधां विशेषतः ॥ १११ ॥ पटुपञ्चकसंयुक्तो जरणत्र्यूषणान्वितः । शीलितस्त्वम्लिकाक्षारो हरेद् ग्रहणीकारुजम् ॥ ११२ ॥ अरोचकं निहन्त्याशु तथा शूलं सुदारुणम् । आध्मानं पक्तिशूलञ्च विष्टब्धाजीर्णकं तथा ॥ ११३ ॥ चिञ्चिकाभसितं द्राक्षाशर्कराभ्यां समन्वितम् । अवलीढं विशेषेण तन्नरोचकहरं परम् ॥ ११४ ॥ अम्लिकाभसितं व्योषचूर्णेन परिशीलितम् । वह्निमान्द्यं निहन्याशु वाताजीर्णञ्च दारुणम् ॥ ११५ ॥ चिञ्चाक्षारः समरिचः शङ्खभूतिसमन्वितः । अतिसारे ग्रहण्याञ्च शिशूनान्तु प्रशस्यते ॥ ११६ ॥ रोगप्रयोगपाठे स्नुगर्कक्षारसहितः स्नुहीक्षारार्कक्षाराभ्यां सहितः । पटुपञ्चकं लवणपञ्चकम् ॥ ११०–११६ ॥ भा.टी.— इमलीक्षार में थोहरक्षार, आकक्षार, शंखभस्म मिलाकर अर्क अजवाइन या पलाण्डुस्वरस से देने पर विसूचिका में शीघ्र ही आराम