भारतकोश
रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary

सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished799 पृष्ठ

पृष्ठ 591, कुल 799 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 591

५६६ रसतरङ्गिणी विद्रुतं जायते शीघ्रं कासीसद्रव उत्तमः । गुदभ्रंशविसर्पादिविविधामयनाशनः ॥ २४१ ॥ भा.टी.—ढाई तोले शुद्ध परिस्रुत जल में पाँच रत्ती उक्त विधि से प्राप्त कासीस चूर्ण डालकर उसको गलायें । जब कासीस उस जल में अच्छी तरह घुल जाय तो कासीसद्रव ( लोशन ) तैयार समझना चाहिये । यह कासीसजल गुदभ्रंश ( काँच का निकलना ), वीसर्प आदि विविध रोगों में बाह्य रूप से प्रयोग किया जाता है ॥ २४०, २४१ ॥ कासीसस्य मात्रानिरूपणम् गुञ्जार्द्धतः समारभ्य रक्तिकाद्वितयोन्मिता । कासीसकस्य कथिता पूर्णमात्रा भिषग्वरैः ॥२४२॥ कासीसमात्रां गुञ्जार्धतो गुञ्जाद्वयपर्यन्ता । मात्राधिक्येन सेवितं दाहभ्रान्ति- वान्तिकारकमिति ॥ २४२ ॥ भा.टी.—आधी रत्ती से लेकर दो रत्ती तक कासीस की मात्रा पूर्ण मात्रा कही जाती है ॥ २४२ ॥ कासीसस्य आमयिकः प्रयोगः प्लीहशत्रुसहासारयुतं कासीसमुत्तमम् । निषेवितं निहन्त्याशु प्लीहानमतिदारुणम् ॥ २४३ ॥ सौभाग्यं कन्यकासारयुत तु परिशीलितम् । कासीसं विनिहन्त्याशु रजोरोधभवां रुजम् ॥ २४४ ॥ खगो दारुसिताकन्यासारोत्थरजसान्वितः । शीलितो हन्ति रक्ताल्पजातां हृद्वेपनव्यथाम् ॥ २४५ ॥ कासीसद्रवसंसिक्तवसनाच्छादितो भृशम् । विसर्पशोथः प्रशमं याति नास्तीह संशयः ॥ २४६ ॥ कासीसं त्रिफलायुक्तं वारिणा परिपेषितम् । विलिप्तं व्रणशोथानां सवर्णकरणं परम् ॥ २४७ ॥ खगः सुराष्ट्रजाहिङ्गुसुरदारुयुतोऽम्भसा । न्यस्तः संवृत्तगुटिको दन्ते कृमिगदापहः ॥ २४८ ॥ एरण्डनिम्बबीजाढ्यं कासीसं सरसाञ्जनम् । निषेवितं हरत्याशु विसर्पमचिरोत्थितम् ॥ २४६ ॥ कासीसं रक्तिकैकन्तु कपित्थफलमज्जया ।