भारतकोश
रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)

रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)

Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary

गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा

DevanagariHindipublished584 पृष्ठ

पृष्ठ 224, कुल 584 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 224

( १९८ ) रसेन्द्रसारसंग्रह । चतुष्टयं च। विधाय शुद्धोपलपात्रमध्ये सुकज्जलीं वैद्यवरः प्रयत्नात् ॥ ११ ॥ जातीफलं शाल्मलि- वेष्टमुस्तं सटंकणं सातिविषं सजीरम् । प्रत्येक- मेषां मरिचस्य शाणप्रमाणमेकं विषमाषकं च ॥ १२॥ विचूर्ण्य सर्वाण्यावलोड्य पश्चात् विभा- वयेत् पत्ररसैरमीषाम् । इन्द्राणिकेन्द्राशनकञ्च जम्बु जयन्तिका दाडिमकेशराजौ ॥ १३ ॥ अविद्धकर्णापि च भृंगराजो विभाव्य सम्यग्वटिका विधेया । कोलास्थिमानाथ बहुप्रकारं सामं निहन्यादनिलान् गदांश्च ॥ १४ ॥ कुर्याद्विशेषा- दनलप्रवृद्धिं कासञ्च पञ्चात्मकमम्लपित्तम् । इयं निहन्याद् ग्रहणीमसाध्यां मर्त्यस्य जीर्णग्रहणीं प्रवृद्धाम् ॥ १५॥ असारकत्वं त्वतिसारमुग्रं श्वासं तथा पाण्डुमरोचकञ्च । चिरोद्भवां संग्रहकोष्ठदुष्टिं जयेद्भृश योगशतैरसाध्याम् । अनेकसम्भावित- मर्त्यलोका नानाविधव्याधिपयोधिनौका ॥ १६ ॥ अभ्रकभस्म ४ मासे, शुद्ध पारा ४ मासे और गन्धक ४ मासे, इन सबको एकत्र कर शुद्ध पाषाणके पात्रमें पीसकर कज्जली बनावे । फिर इसमें जायफल, मोचरस, नागरमोथा, सुहागा, अतीस, जीरा और काली मिरच यह प्रत्येक औषधि चार चार मासे तथा विष एक मासे मिलाकर सबको एकत्र पीसकर इन्द्रायन, भांग, जामुन, जयन्ती, अनार, कुकुरभांगरा, पाठ और भांगरा इन प्रत्येकके रसमें अलग अलग भावना देकर बेरकी गुठलीकी बराबर गोली बना लेवे । इस औषधिके सेवन करनेसे साम और निराम अनेक प्रकारका ग्रहणीरोग