रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)

भाषाटीकासहित । ( २२७ ) विष्टम्भंविसर्पदाहं विलम्बिकाञ्चाप्यलसं प्रमेहम् ॥५४॥कुष्ठान्यशेषाणि च कासशोषं हन्यात् स- शोथं ज्वरमूत्रकृच्छ्रम् । मतान्तरे सर्वतोभद्रनामा महेश्वरेणैव विभाषितोऽयम् ॥ ५५ ॥ इसके सेवन करनेसे मंदाग्नि, अत्यन्त बढ़ी हुई आम सहित संग्र- हणीरोग, कृमि, पाण्डु, वमन, अम्लपित्त, हृदयरोग, गुल्म, उदररोग, आनाह, भगन्दर, बवासीर, पित्तजनित अनेक प्रकारके रोग, आम- दोष, आठ प्रकारके शूल, विष्टब्धाजीर्ण, विसर्प, दाह, विलम्बिका, अलसक, प्रमेह, सब प्रकारके कुष्ठ; खांसी, शोथ, ज्वर और मूत्रकृच्छ्र रोग यह सब दूर होते हैं। इसको कोई सर्वतोभद्र रस भी कहते हैं । यह स्वयं महादेवजीने कहा है ॥ ५३-५५ ॥ माक्षिकं लौहमभ्रञ्च वङ्गं रजतहाटकम् । ग्रन्थियमानिका चोचं ताम्रं नागरटंकणम् ॥ ५६ ॥ सैन्धवं वालकं मुस्तं धान्याकं गन्धकं रसम् । शृङ्गी कर्पूरकञ्चैव प्रत्येकं माषकोन्मितम् ॥ ५७ ॥ माषद्वयं रामठं स्यान्मरिचानां चतुष्टयम् । जातीकोषं लवङ्गञ्च पत्रञ्च तोलकोन्मितम् ॥ ५८ ॥ नाभिशङ्खं विडङ्गञ्च शाणं माषद्वयं विषम् । कर्षषट्कं सत्रिमाषं सूक्ष्मैलानां ततः क्षिपेत् ॥ ५९॥ विडं कर्षद्वयं सर्वं छागीक्षीरेण पेषयेत् । चतुर्गुञ्जामितं खादेत्सानाहग्रहणीं जयेत् ॥ १६० ॥ शम्भुना निर्मितो ह्येष पूर्ववद्गुणकारकः । नाम्ना महाराजपूर्वो नृपवल्लभ उच्यते ॥ १६१ ॥ इति रसेन्द्रसारसंग्रहे ग्रहणीरोगचिकित्सा ।