रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)
Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary
गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा
पृष्ठ 377, कुल 584 में से
संदर्भ में पढ़ेंभाषाटीकासहित । ( ३५१ ) रससिन्दूर २ कर्ष, अभ्रकभस्म १ कर्ष, लोहेकी भस्म आधा कर्ष, सोनेकी भस्म चौथाई कर्ष इन सब औषधियोंको एकत्र घींक्वारके रसमें खरल करके एक एक रत्तीकी गोली बना लेवे । दोषोंका बला- बल विचार कर इसके अनुपानोंकी कल्पना कर ले । इस औषधिके सेवन करनेसे कफयुक्त वायु, पित्तयुक्त वायु, हल्लास, अरुचि, दाह, वमन, भ्रम, मस्तककी पीड़ा, प्रमेह, कर्णनाद, जडता, गद्गदपन, मूकता, बधिरता, गर्भिणीरोग, अश्मरीरोग, सूतिका, प्रदर, सोमरोग, राजयक्ष्मा और ज्वर नष्ट होते हैं । यह बल, वर्ण, अग्नि, कांति और पुष्टिको बढ़ाता है । यह चिन्तामणिरस चिन्तामणिके समानहै॥३३-३७॥ चतुर्मुख रस । रसगन्धकलौहाभ्रं समं सूतांह्रि हेम च । सर्वं खल्वतले क्षिप्त्वा कन्यास्वरसमर्दितम् ॥ ३८ ॥ एरण्डपत्रैरावेष्ट्य धान्यराशौ दिनत्रयम् । संस्थाप्य च तदुद्धृत्य त्रिफलारससंयुक्तम् ॥ ३९ ॥ एतद्रसायनवरं सर्वरोगेषु योजयेत् । तद्यथाग्निबलं खादेद्वलीपलितनाशनम् ॥ ४० ॥ पौष्टिकं बल्यमायुष्यं पुत्रप्रसवकारकम् । क्षयमेकादशविधं कासं पञ्चविधं तथा ॥ ४१ ॥ कुष्ठमष्टादशविधं पाण्डुरोगान्प्रमेहकान् । शूलं श्वासञ्च हिक्काञ्च मन्दाग्निश्चाम्लपित्तकम् ॥४२॥ अपस्मारं महोन्मादं सर्वार्शांसि त्वगामयान् । क्रमेण शीलितं हन्ति वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा ॥ ४३ ॥ जगतां च हितार्थाय चतुर्मुखमुखोदितः । रसश्चतुर्मुखो नाम चतुर्मुख इवापरः ॥ ४४ ॥