भारतकोश
रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)

रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)

Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary

गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा

DevanagariHindipublished584 पृष्ठ

पृष्ठ 382, कुल 584 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 382

( ३५६ ) रसेन्द्रसारसंग्रह । वातविध्वंसन रस । सूतमभ्रकसत्त्वं च कांस्यं शुद्धञ्च माक्षिकम् । गन्धकं तालकं सर्वं भागोत्तरविवर्द्धितम् ॥ ६० ॥ कज्जलीकृत्य तत्सर्वं वातारिस्नेहसंयुक्तम् । सप्ताहं मर्दयित्वा तु गोलकीकृत्य यत्नतः ॥ ६१ ॥ निम्बुद्रवेण संपीड्य तिलकल्केन लेपयेत् । अर्द्धांगुलदलेनैव परिशोष्य प्रयत्नतः ॥ ६२ ॥ प्रपचेद्वालुकायन्त्रे द्वादशप्रहरं ततः । जठरस्य रुजः सर्वास्तथा च मलनिग्रहम् ॥ ६३ ॥ आध्मानक तथानाहं विषूचीं वह्निमान्द्यकम् । आमदोषमशेषञ्च गुल्मं छर्दिञ्च दुर्जराम् ॥ ६४ ॥ ग्रहणीं श्वासकासौ च क्रिमिरोगं विशेषतः । हन्यात्सर्वाङ्गशूलञ्च मन्यास्तम्भं तथैव च ॥ ६५ ॥ ज्वरे चैवातिसारे च शूलरोगे त्रिदोषजे । पथ्यं रोगानुसारेण देयमस्मिन् भिषग्वरैः ॥ श्रीमता नन्दिनाथेन वातविध्वंसनो रसः ॥ ६६ ॥ पारा १ भाग, अभ्रकभस्म २ भाग,कांसाभस्म ३ भाग, सोनामाखी भस्म ४ भाग, गंधक ५ भाग और हरिताल ६ भाग लेवे, इन सबको एकत्र पीसकर एरण्डीके तेलमें सात दिनतक खरल करके पिंडाकार बना लेवे; पश्चात् तिलोंको नींबूके रसमें पीसकर कल्क बनाकर उस गोलेके ऊपर आधा आधा अंगुल ऊंचा लेप कर देवे । फिर इसको सुखाकर वालुकायंत्रमें द्वादश प्रहर तक पकावे । इस औषधिके सेवन करनेसे उदरस्थित सर्वप्रकारकी पीड़ा, मलरोध, आध्मान, आनाह,