भारतकोश
रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)

रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)

Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary

गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा

DevanagariHindipublished584 पृष्ठ

पृष्ठ 465, कुल 584 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 465

भाषाटीकासहित । (४३९) रसाद्द्विगुणलौहञ्च लौहतुल्यञ्च ताम्रकम् । भस्म वराटिकायाश्च ताम्रतस्त्रिगुणं कुरु ॥ ३ ॥ नागवल्लीदलेनैव मर्दयेद्यत्नतो भिषक् । पुटेद्गजपुटे विद्वान्स्वाङ्गशीतं समुद्धरेत् ॥ ४ ॥ यकृत्प्लीहोदरं गुल्मं श्वयथुञ्च विनाशयेत् । पिप्पलीमधुसंयुक्तां सगुडां वा हरीतकीम् ॥ गोमूत्रञ्च पिबेच्चानु गुडं वा जीरकान्वितम् ॥ ५ ॥ पारा, गन्धक और अभ्रकभस्म यह प्रत्येक औषधि एक एक भाग लेवे, लोहभस्म २ भाग, तांबाभस्म २ भाग और कौड़ीकी भस्म ६ भाग लेवे, इन सब औषधियोंको एकत्र पीसकर पानके रसमें खरल करके मूषामें रखकर गजपुटमें पकावे । जब शीतल हो जाय तब चूर्ण कर लेवे । यथोचित मात्रानुसार सेवन करे । इस औष- धिके अन्तमें पीपलका चूर्ण और सहत, अथवा हरड़का चूर्ण और गुड़, किंवा गोमूत्र या जीरेका चूर्ण और गुड़ सेवन करे । इसके सेवन करनेसे यकृत्, प्लीहा, उदर, गुल्म और शोथरोग नष्ट होते हैं ॥ २-५ ॥ बृहल्लोकनाथ रस । शुद्धसूतं द्विधा गन्धं खल्ले कृत्वा तु कज्जलीम् । सूततुल्यं जारिताभ्रं मर्दयेत्कन्यकाम्बुना ॥ ६ ॥ ततो द्विगुणितं दद्यात्ताम्रं लौहं प्रयत्नतः । काकमाचीरसेनैव सर्वं तत्परिमर्दयेत् ॥ ७ ॥ सूताच्च द्विगुणं गन्धं वराटीसम्भवं रजः । पिष्ट्वा जम्बीरनीरेण मूषायुग्मं प्रकल्पयेत् ॥ ८ ॥