रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)
Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary
गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा
पृष्ठ 478, कुल 584 में से
संदर्भ में पढ़ें( ४५२ ) रसेन्द्रसारसंग्रह । उदररोग नष्ट होते हैं । यह अत्यंत धातुको बढ़ानेवाली, वृष्यकारक, बल और वर्णको बढ़ानेवाली, अग्निजनक और सर्वरोगनाशक है । इस औषधिके सेवन करनेके अंतमें चूनेके साथ पानको भक्षण करके मुखको शुद्ध करे । सर्व रोगोंको हरनेके लिये यह औषधि सेवन करानी चाहिये । इसको ताम्रकल्प कहते हैं ॥ ७४-७७ ॥ दारुभस्म । दारुसैन्धवगन्धं च भस्मीकृत्य प्रयत्नतः । प्लीहानमग्रमांसं च यकृतं च विनाशयेत् ॥ ७८ ॥ दारुमूंष, सेंधानमक और गंधक इन तीनों औषधियोंको समान भाग लेकर एकत्र खरलकर मूषामें रखकर पुटमें पकाकर सेवन करे तो प्लीहा, अग्रमांस और यकृतरोग दूर होते हैं । ( दारुमूंषसे कुछ वैद्य संखिया लेते हैं ) ॥ ७८ ॥ वज्रक्षार । सामुद्रं सैन्धवं काचं यवक्षारं सुवर्चलम् । टंकणं स्वर्जिकाक्षारस्तुल्यं सर्वं विचूर्णयेत् ॥ ७९ ॥ अर्कक्षीरैः स्नुहीक्षीरैरातपे भावयेत् त्र्यहम् । तेन लिप्तार्कपत्रं च रुद्धा चान्तःपुटे पचेत् ॥ ८० ॥ तत्क्षारं चूर्णयेत्पश्चात् त्र्यूषणं त्रिफलारजः । जीरकं रजनीवह्निनवभागं समं समम् ॥ ८१ ॥ क्षाराद्धमेव सर्वं च एकीकृत्य प्रयोजयेत् । वज्रक्षारमिदं सिद्धं स्वयं प्रोक्तं पिनाकिना ॥ ८२ ॥ सर्वोदरेषु गुल्मेषु शूलदोषेषु योजयेत् । अग्निमान्द्येऽप्यजीर्णेऽपि भक्ष्यं निष्कद्वयं द्वयम्८३॥