रसेन्द्रसारसंग्रह (गोपालकृष्ण - पं. रामप्रसाद वैद्य सविस्तार सान्वय हिन्दी टीका सहित)
Rasendra Sara Sangraha of Gopalakrishna with Commentary
गोपालकृष्ण भट्ट (टीकाकार: पं. रामप्रसाद वैद्य) द्वारा
पृष्ठ 530, कुल 584 में से
संदर्भ में पढ़ें( ५०४ ) रसेन्द्रसारसंग्रह । अथ नासारोगाधिकार । पञ्चामृत रस । शुद्धसूतं समादाय गन्धभागद्वयं ततः । त्रिभागं टङ्कणञ्चापि विषं भागचतुष्टयम् ॥ १ ॥ पञ्चभागं तथा देयं मरिचस्य प्रयत्नतः । शृङ्गवेररसैः पिष्ट्वा गुटिका पञ्चरक्तिका ॥ २ ॥ अनुपानं हितं योज्यं सर्वरोगप्रशान्तये । जलदोषोद्भवे रोगे महत्युग्रे जलोदरे ॥ ३ ॥ सन्निपातेषु रोगेषु नासाव्याधौ सपीनसे । व्रणशोथे व्रणे चैव उपदंशे भगन्दरे ॥ ४ ॥ नाडीव्रणे ज्वरे चैव नखदन्तविघातके । पञ्चामृतरसो योज्यः सर्वरोगप्रशान्तये ॥ ५ ॥ इति रसेन्द्रसारसंग्रहे नासारोगाधिकारः । शुद्ध पारा १ भाग, गंधक २ भाग, सुहागा ३ भाग, विष ४ भाग और कालीमिरच ५ भाग इन सब औषधियोंको एकत्र करके अदर- खके रसमें खरल करके पांच पांच रत्तीकी गोली बना लेवे । सर्व रोगोंको दूर करनेके लिये यथोचित अनुपानोंके साथ इस औषधिका सेवन करना चाहिये । इस औषधिको जलदोषजनितरोग, उग्र उदररोग, सन्निपात, नासारोग, पीनस, व्रण, व्रणशोथ, उपदंश, भगंदर, नाडीव्रण, ज्वर और नख तथा दंताभिघात रोगोंमें प्रयुक्त करे । इसको पञ्चामृत रस कहते हैं ॥ १–५ ॥ इति नासारोगचिकित्सा समाप्त ।