रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

प्रथमोऽङ्कः 61 उदयनस्य दर्शनेन इत्यर्थः । उदयतटेति । इयं प्राची पूर्वा दिक् उदयतटान्तरितं उदयाचलाच्छन्नं निशानाथं रमणी हृदयस्थितं प्रियम् इव परिपाण्डुना (प्राचीपक्षे) चन्द्रोदयात् प्रागेव धवलिमानमापन्नेन (रमणीपक्षे) म्लानेन मुखेन सूचयति । यथा काचित् रमणी हृदयावस्थितम् अभिमतं जनं वदनपाण्डुतया सूचयति तथैवं प्राची दिक् चन्द्रोदयात् प्राक् चासादितधवलिमा उदयाचलाच्छन्नं चन्द्रमुदीयमानं सूचयतीति अभिप्रायः ॥ आर्यावृत्तम् । उपमालङ्कार ॥२४॥ देवीति । देवि शशिनः शोभातिरस्कारिणा तन्मुखपङ्कजेन मुखपद्मेन अङ्गानि पद्मानि विनिर्जितानि सन्ति विच्छायतां मालिन्यं गच्छन्ति प्राप्नुवन्ति । परिवाराः एव वारवनिताः तासां परिजनगणिकानाम् गीतानि श्रुत्वा भृङ्गाङ्गनाः सञ्जातलब्जाः लज्जिताः इव वारवनितानां गीतेः उत्कर्षाद् इति भावः । मुकुलान्तरेषु शनकैः मन्दं लीयन्ते समाश्रयन्ते ॥ शार्दूलविक्रीडितं वृत्तम् । उत्प्रेक्षालङ्कारः ॥२५॥ इति प्रथमोऽङ्कः Prose order. अस्तापास्तसमस्तभासि रवौ नभसः पारं प्रयाते दृशां प्रीत्युत्कर्षकृतः इन्दोः इव उदयनस्य तव सरोरुहद्युतिमुषः पादान् आसेवितुं सम्प्रति एषः नृपजनः सायन्तने समये आस्थानीं सम्पतन् उदीक्षते ॥२३॥ इयं प्राची दिक् रमणी हृदयस्थितं प्रियम् इव परिपाण्डुना मुखेन उदयतटान्तरितं निशानाथं सूचयति ॥२४॥ देवि, पश्य—शशिनः शोभातिरस्कारिणा तन्मुखपङ्कजेन विनिर्जितानि अङ्गानि सहसा विच्छायतां गच्छन्ति । भृङ्गाङ्गनाः ते परिवारवारवनितागीतानि श्रुत्वा सञ्जातलब्जाः इव शनकैः मुकुलान्तरेषु लीयन्ते ॥२५॥ নেপথ্যে বৈতালিক পাঠ করিল Beng. Trans. অস্তাচলে কিরণরাশি নিক্ষেপ করিয়া সূর্য্যদেব নভোমণ্ডলের পরপারে চলিয়া গেলে সভাস্থিত সমস্ত রাজলোক সায়ংকালে জনগণের দৃষ্টির আনন্দবর্দ্ধক উদীয়মান চন্দ্রের ন্যায়—পদ্মের শোভাপহরণকারী আপনার পাদদ্বয় ( চন্দ্রপক্ষে কিরণ ) সেবা করিবার নিমিত্ত অপেক্ষা করিয়া রহিয়াছেন ( চন্দ্রপক্ষে—উর্দ্ধদিকে নিরীক্ষণ করিয়া রহিয়াছেন ) ॥২৩॥