रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

यन्त्राणि ( ६ठीतत् ) तैः विमुक्तं ( ३यातत् ) तादृशं पयः ( कर्मधा ) तस्य पूरः (६ठी- तत् ) तेन वृते ( ३यातत् ) । सान्द्र-विमर्द etc.—Adj. to प्राङ्गणे । सान्द्र—heavy. विमर्द—treading. सान्द्राः विमर्दाः ( कर्मधा ) तदुत्थितः कर्द्दमः (शाकपार्थिववत् समासः ) तस्मिन् कृता ( ७मीतत् ) तादृशी क्रीड़ा यस्मिन् ( बहु ) तस्मिन् । प्राङ्गणः—'कृत्यचः'—इति णत्वम् । उपसर्गस्थात् निमित्तात् परस्य अच उत्तरस्य हत्स्यस्य नस्य णत्वं स्यात्'—भट्टोजिः । उद्दाम etc.—Adj. to चरणन्यासैः । उद्दाम—boisterous. प्रमदा—young women. उद्गतं दाम ( शृङ्खला ) यासां ( बहु ) ताः उद्दामाः । तादृश्यः प्रमदाः कर्मधा ) तासां कपोलं ( ७मीतत् ) तस्मात् निपत् ( ५मीतत् ) यत् सिन्दूरं ( कर्मधा ) तस्य रागः ( ६ठीतत् ) तेन अरुणाः ( ३यातत् ) तैः । सैन्दूरी क्रियते—सिन्दूरेण रक्तम् इति सिन्दूर + अण् = सैन्दूरम् । असैन्दूरं सैन्दूरं क्रियते इति सैन्दूर + अभूततद्भावार्थे च्वि + कृ + लट्, ते कर्मणि । 'सिन्दूर' क्रियते'—इति वा पाठः,। पुरः कुट्टिमम्—the paved floor in the front. The metre is here शार्दूलविक्रीड़ित । Ch. of voice,.........जनः......सैन्दूरीकरोति । सुविदग्ध etc.—Adj. to विलसितम् । सुविदग्ध—clever. 'छेको विदग्धः' इत्यमरः । सुविदग्ध is so called as his ignorance has been completely burnt by the fire of knowledge. सीत्कार—hissing sound. सुविदग्धाः जनाः ( कर्मधा ) तेषां जलभरितशृङ्गकानि ( ६ठीतत् ) तेषां जलं ( ६ठीतत् ) तस्य प्रहारः ( ६ठीतत् ) तस्मात् मुक्तः ( सुप्सुपा ) तादृशः सीत्कारः ( कर्मधा ) तेन मनोहरम् ( ३यातत् ) । मनस् – हृ + अच । वारविलासिनी—courtezans. वारस्य ( समूहस्य जनस्य ) विलासिन्यः । Those who give delight to various people. 'वारसंघातसञ्चयाः' इत्यमरः ।