रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

120 रत्नावली

सुसङ्गता—(सागरिकाया हृदये हस्तं दत्वा) सहि ! समस्सस समस्सस । जाव इमाए दिग्घिआए णलिणीपत्ताइँ मुणालिआइं अ गेण्हिअ लहुं आअच्छामि । (निष्क्रम्य पुनः प्रविश्य च नाटयेन नलिनी- पत्रैः शयनीयं मृणालवलयानि च रचयित्वा परिशिष्टानि नलिनीपत्राणि सागरिकाया हृदये निक्षिपति ) (क) सागरिका—सहि ! अवणेहि इमाइं णलिणीपत्ताइँ मुणालि- आइं अ । अलं इमिणा । कीस अकारणे अत्ताणं आयासेसि ? (ख) दुल्हहजणअणुराओ लज्जा गरुई परव्वसो अप्पा । पियसहि ! बिसमं पेम्मं मरणं सरणं तु वरमेक्कं १ ॥१॥ (ग) ( इति मूर्च्छति ) (क) सखि, समाश्वसिहि समाश्वसिहि । यावद अस्याः दीर्घिकायाः नलिनीपत्राणि मृणालिकानि च गृहीत्वा लघु आगच्छामि । (ख) सखि, अपनय इमानि नलिनीपत्राणि मृणालिकानि च । अलमेतेन । कथम् अकारणे आत्मानं आयासयसि ? (ग) दुर्लभजनानुरागो लज्जा गुर्वी परवश आत्मा । प्रियसखि विषमं प्रेम मरणं शरणं तु वरमेकम् ॥ ज्ञातास्मि राज्ञः कृते मदनपीडितेदमिति सुसङ्गतया ज्ञातास्मीत्यर्थः । गृहीताक्षरा भाषणस्य अक्षराणि गृहीत्वा इत्यर्थः । मन्त्रयिष्यते कथयिष्यति । आयासयसि खेदं प्रापयसि । दुर्लभेति । दुर्लभः यः जनः उदयन इत्यर्थः । तस्मिन् अनुरागः आसक्तिः । लज्जा गुर्वी महती । एतस्मात् साक्षाद् भाषणं न भविष्यति, लेखप्रेषणादिना यदेव सम्भवति तदेव भविष्यतीत्यर्थः । आत्मा परस्य वासवदत्तायाः वशः पराधीनः यौगन्धरायणेन वासवदत्ता- हस्ते समर्पितत्वात् । अतः पराधीनः जनः स्वेच्छया किमपि कर्तुं न शक्नोति इति भावः । प्रेम अनुरागः विषमम् विपरीतम् । अतएवास्यामवस्थायां किं करणीयमिति आह । मरणम् एकं तु वरं श्रेष्ठं शरणम् आश्रयः । मरणेनैव सर्व्वथा मे शुभं भविष्य- 1 णवरमेक्कं ।