रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

द्वितीयोऽङ्कः 205 The figure of speech is here उत्प्रेक्षा । पिशुनजन etc.—पिशुन means wicked ; पिशुना जनाः ( कर्मधा ) तेषां हृदय ( ६ष्ठीतत् ) तद्वत् कुटिलम् ( उपमित कर्मधा ) तम् । P 138. औदरिकस्य—glutton. उदर + ठक् by the rule "उदरादाद्यूने" । "आद्यूनः स्यादौदरिकः"—अमरः । अभ्यवहारः—Foodstuff. अभि—अव + हृ + घञ् । पर्य्यवस्यति—Is transformed ; परि—अव—सो + लट् ति । P. 140. कुरकुरायते—Is making inarticulate sound. This is an onomatopoetic word derived from the original sound कुरकुर which is made by the bird. P. 143. चतुर्वेदी—versed in the four Vedas ; चतुर्णां ऋग्यजुः सामाथर्व्वणां वेदाना समाहारः इति—चतुर्वेदम् (समाहारद्विगुः) चतुर्वेदम् अस्य अस्तीति चतुर्वेद + इनि by the rule 'अत इनिठनौ' । ऋचः—The versified Mantras of the R.V. ऋच्यन्ते स्तूयन्ते देवा अनया इति ऋच् + क्विप् । b 144. गाथिका—गाथा एव इति गाथिका, गाथा + स्वार्थे क स्त्रियाम् टाप् । गाथा is defined as a verse composed in a language other than Sanskrit. But in the broad sense of the word, it means the verse that is used as a song. "गाथा श्लोके संस्कृतान्यभाषार्थ्यागेयहस्तयोः"— मेदिनी । श्लाघ्ययौवनया—Having adorable youth. श्लाघ्यं यौवनं यस्याः ( बहु ) तया । जीवितनिरपेक्षया—Regardless of life. निर्—नास्ति अपेक्षा यस्याः ( बहु ) सा । जीविते निरपेक्षा ( सुप्सुपा ) । वक्रभणितैः—Crooked way of speaking. वक्राणि भणितानि ( कर्मधा ) तैः । भण् + क्त भावे = भणितम् ।