रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

द्वितीयोऽङ्कः 213 जितनिज etc.—Adj. to दृशः। निजम् अब्जम् (कर्मधा) तस्य पत्रम् (६ष्ठीतत्) तस्य विट् (६ष्ठीतत्) जिता निजाब्जपत्रविट् याभिः (बहु) ताः। चलितानि—Shaken; चल् + णिच् + क्त कर्म्मणि। विध्ययवशात्—हेतौ ५मी; विध्ययस्य वशः (६ष्ठीतत्) तस्मात्। विध्यय is due to the lucky hit of the Creator in creating such an exquisitely beautiful girl. जगद्वय etc.—जगतां द्वयं (६ष्ठीतत्) तस्य ललामम् (६ष्ठीतत्) तद् भूता (सुप्सुपा)। ललाम means ‘ornament.’ स ललामभूतः पौरवाणाम्—Sháku. Cf. चित्रे निवेश्य परिकल्पितसत्त्वयोगा रूपोच्चयेन मनसा विधिना कृता नु। स्त्रीरत्नसृष्टिरपरा प्रतिभाति सा मे धातुर्विभुत्वमनुचिन्त्य वपुश्च तस्याः ॥ Shákuntala II. 9 Cf. “So perfect, that the gods who form’d you, wondered At their own skill and cry’d “A lucky hit has mended our design”. —Dryden—“All for Love,” Act I. “Thou cunnig’st pattern of excelling nature” —Othello, Act V., Sc. II. The metre is पृथ्वी—“जसौ जसयला वसुग्रहयतिश्च पृथ्वी गुरुः ।” The scansion :— ‿ ¯ ‿ ‿ ‿ ¯ ‿ ¯ | ‿ ‿ ¯ ‿ ¯ ‿ ‿ ‿ ¯ ¯ दृ शः पृ थु त री कृ ता | जि त नि जा ब्ज प त्र त्वि षः ⎯⎯⎯ ⎯⎯⎯ ⎯⎯ | ⎯⎯⎯ ⎯⎯⎯ ⎯⎯ ज स ज | स य ल ग This metre is a समवृत्त of 17 syllables with यतिs on the 8th and the 17th syllables. The figure of speech is उत्प्रेक्षा।