रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

Ch. of Voice. दृग्भिः—विद्भिः पृथुतरीकृताभिः ( अभूयत )...... व्यावृत्तेन ( भूयते ) शिरोभिः चलितैः ( अभूयत ) । P. 171 Shloka 17. भामिनि—Oh resentful lady ! “कोपना सैव भामिनी” इत्यमरः । रूक्षभावम्—Harshness. रूक्षः भावः . ( कर्मधा ) रूक्ष means "rough" etc. “रूक्षस्त्वप्रेमण्यचिक्वणे”—इत्यमरः । Also spelt as रुक्ष । The metre is वसन्ततिलक । Ch. of Voice.—......इमा दृष्टिः क्षिप्यतं स्निग्धया अनया रूक्षभावः...... एष्यते । ......व्रज्यताम् । गुरुणा नितम्बेन खेदः गमिष्यते (गम्यते) । P. 172. अपूर्व्वा—नास्ति पूर्व्वं यस्यात् ( बहु ) सा । Shloka 18. This Shloka is uttered by the King in seconding the statement of the Vidushaka—‘भो ! एसा क्खु तुए अपुव्वा सिरी समासादिदा’ (P. 172). पारिजात—It is a celestial tree obtained from the ocean when it was churned by the gods and the demons. Cf :— “पञ्चैते देवतरवो मन्दारः पारिजातकः । सन्तानः कल्पवृक्षश्च पुंसि वा हरिचन्दनम्” ॥ स्वेदच्छद्म etc.—स्वेदस्य छद्म ( ६ष्ठीतत् ) तेन अमृतम् ( सुप्सुपा ) तस्य द्रवः ( षष्ठीतत् ) । Ch. of Voice.—एतया श्रिया ( भूयते )......पाणिना......पल्लवेन ( भूयते ) ......पत्यते एतेन...द्रवेण । The figure of speech is रूपक । P. 173. बुभुक्षितः—Hungry. भुज् + सन् + च स्त्रियां टाप् = बुभुक्षा ; सा अस्य जाता इति बुभुक्षा + इतच् = बुभुक्षित । समानप्रतिपत्तिषु—Of equal mental attitude. समाना प्रतिपत्तिः यासां (बहु) तासु । प्रतिपत्तिः means ‘behaviour’ etc. “प्रतिपत्तिः प्रवृत्तौ च”—मेदिनी । Cf. ‘सामान्यप्रतिपत्तिपूर्व्वकमिदं दारेषु दृश्या त्वया’—Shakuntala. IV. 17.