रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

तृतीयोऽङ्कः 295 P. 236. एकचक्रः—Adj. to रथः। The chariot of the sun has one wheel only— Cf. “एकचक्रो रथो यस्य दिव्यः कनकभूषणः। स मे भवतु सुप्रीतः पद्महस्तो दिवाकरः॥” ( आदित्यहृदयम् ) “एकचक्रो रथो यन्ता विकलो विषमा हयाः। आक्रमतेव तेजस्वी तथाप्येको नभस्तलम्॥” ( काव्यादर्शः । ) प्रभवति—is able ; प्र-भू + लट् ति। भुवनभ्रान्ति etc.—Adj. to अध्वानम्। भुवने भ्रान्तिः ( ७मीतत् ) तया दीर्घः ( ३यातत् ) तम्। भ्रान्ति here means भ्रमण—going around the surface of the earth. न्यस्तचिन्ता etc.—Adj. to अर्कः। अतिगतः भारः ( प्रादितत् ) चिन्तायाः अतिभारः ( षष्ठीतत् )। न्यस्तः चिन्तातिभारः येन ( बहु ) सः। N. B. The anxiety is how to arrive at the eastern direc- tion early in the morning. मनसि—It is construed with न्यस्त—a member of the compound —एकदेशान्वय by the rule “सापेक्षत्वेऽपि गमकत्वात् समासः”। सन्ध्याकृष्ट etc.—सन्ध्या आकृष्टाः ( ३यातत् ) आकृष्टाश्च अवशिष्टाश्च ( कर्मधा ) तादृशाः स्तबकाः ( कर्मधा ) तेषां परिकराः ( ६ष्ठीतत् ) तैः। करणे ३या। परिकर means समूह—“परिकरः पर्य्यङ्कपरिवारयोः। प्रगाढे गालिकाम्भे विवेकारम्भयोर्गणे”। —हैमः। परि — कृ + अप्। N. B. This expression means that in the evening time the sun is left with only a handful of scarlet rays. स्फुटहेम etc.—Adj. to अर्कः। With clearly visible golden