रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

तृतीयोऽङ्कः 297 Shloka 6. This shloka admits of double meaning as the setting sun is here implicitly compared with a lover bidding adieu to his beloved. पद्मवदने—(i) Lotus-faced (lady) ; (2) with lotus as face (lotus- bed or lotus-plant.) पद्मं वदनं यस्याः (बहु) सा (सरोरुहिणी) or पद्ममिव वदनं यस्याः (बहु) सा (नायिका) । समयः—(i) Time ; (ii) Swearing (in the case of a lover) “समयः शपथाचारकालसिद्धान्तसंविदः”—अमरः । सुप्ता—(i) Closed (for lotus-bed). (ii) Sleeping (for lady). प्रतिबोधनीया—(i) To be opened (for the lotus-bed). (ii) To be awakened (for the lady). अस्तमस्तक etc.—Adj. to सूर्यः as well as to the suggested नायक । (i) With his rays thrown on the setting hill. (ii) With his hand placed on the head bent down (through sorrow). अस्तस्य (अस्ताचलस्य) मस्तकं (६ष्ठीतत्) तस्मिन् निविष्टः (७मीतत्) तादृशः करः (किरणः) यस्य सः (बहु) । Or अस्तम् (अवनतं विक्षिप्तं वा) मस्तकम् (कर्मधा) तस्मिन् निविष्टः करः (हस्तः) यस्य (बहु) सः । N. B. When one swears by putting his hand on one’s head, it becomes more convincing. सरोरुहिण्याः—(i) Of the lotus-bed, or the lotus-pond, or the lotus-plant. (ii) The lady with lotus for her decoration. सरसि रोहति इति सरस्—रुह् + घञ् = सरोरुहम् lotus. सरोरुहम् अस्याः अस्तीति सरोरुह + इनि अस्त्यर्थे, स्त्रियां ङीप् = सरोरुहिणी, तस्याः । प्रत्यायनाम्—consolation. प्रति—इ + णिच् + युच् (अन) भावे स्त्रियां टाप् । Because here the root इ with णिच् is used in the sense of