रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

बोध, the root इ is not changed into गम् and thus the form प्रत्या- गमयति is not available. The prevailing rule is “णौ गमिरबोधने” । The figure of speech is समासोक्तिः, as by the description of the behaviour of the setting sun, the behaviour of a parting lover is suggested. The definition of समासोक्ति is— “समासोक्तिः समैर्यत्र कार्यलिङ्गविशेषणैः । व्यवहारसमारोपः प्रकृतेऽन्यस्य वस्तुनः ॥ साः दः १०।५६-५७ The metre is वसन्ततिलकम् । ‘’ज्ञेयं वसन्ततिलकं तभजा जगौ गः” । Ch. of voice.—यातेन……भूयते……समयेन एतेन । सूर्यया…… भवत्या प्रतिबोधनीया (भूयते) । प्रत्यायना……भनेन……—करेण सूर्येण…… क्रियते ॥ ६ ॥ P. 237. बहुलीकृत etc.—Adj. to तिमिरसंघातः । With sparsely set rows of trees rendered dense. वनानां राजिः (६ष्ठीतत्) विरला वनराजिः (कर्मधा) तस्याः सन्निवेशः ६ष्ठीतत् बहुलीकृतः विरलवनराजिसन्निवेशः येन (बहु) सः । अबहलः बहलः कृतः इति बहुल + च्वि अभूततद्भावे + कृ + क्त कर्मणि । बहुल means घन । गृहीतघनपङ्क etc.—Adj. to तिमिरसंघातः । घनः पङ्कः (कर्मधा) गृहीतः घनपङ्कः (कर्मधा) तेन पीवराः (श्यावत्) तादृशाः वराहमहिषाः (कर्मधा) तद्वत् कृष्णा (उपमान कर्मधा) तादृशी छविः यस्य (बहु) सः । पीवर means stout. This adds to the deep dark colour of the gloom. तिमिरसंघातः—Mass of gloom. तिमिरस्य संघातः (६ष्ठीतत्) सम् - हन्

• घञ् = संघातः mass “संघातः पुंसि घाते च संहतौ नरकान्तरे”—मेदिनी । स्थगयति—स्थग् - संवरणे + लट्, ति । Cf. “विच्छिन्न मोहः स्थगयति कथं मन्दभाग्यः करोमि” । उः राः चः III. 38. क्रमात्—ल्यब् लोपे ५मी । क्रममवलम्ब्य इत्यर्थः । घटिद्रुम etc.—घटयश्च द्रुमाश्च पुरविभागाश्च (द्वन्द्वः) तान् । पुरस्य विभागाः (६ष्ठीतत्) ; different parts of the city.