रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

326 रत्नावली राजा—( दृष्ट्वा सहर्षम् ) अये वसन्तकः प्राप्तः ! सखे ! परि- ष्वजस्व माम् । ( विदूषकः परिष्वजति ) वसन्तकः—भो वयस्स ! देवीए अनुग्गहिदह्नि । राजा—वेषेणैव निवेदितस्त्वया देव्याः प्रसादः । तत् कथ्यतामिदानीं सागरिकायाः का वार्त्तेति । वसन्तकः—( सवैलक्ष्यमधोमुखस्तिष्ठति ) राजा—वयस्य ! किं न कथयसि ? वसन्तकः—अप्पिअं त्ति णिवेदिदुं ण पारेमि । (क) (क) अप्रियमिति निवेदयितुं न पारयामि । सब्याजैः इति । सब्याजैः छलयुक्तैः शपथैः प्रियेण वचसा मधुरवाक्येन अधिकं चित्तानुवृत्त्या छन्दोऽनुगमनेन परेण निरतिशयेन वैलक्ष्येण विषादेन सह पादपतनैः सखीनां मुहुः वाक्येन अनुरोधवचनेन देवी तथा प्रत्यासत्तिं प्रसन्नताम् न उपागता प्राप्ता प्रापितेत्यर्थः । यथा रुदत्या तया एव देव्या वासवदत्तया एव बाष्पसलिलैः अश्रुजलैः कोपः अपनीतः दूरीकृतः । बाष्पजलपतनाद् अन्तर्गतकोपसम्भारस्य प्रक्षालितवात् कोपस्यापगम इत्यर्थः ॥१॥ बाधते पीडयति । कृत इति । अभोजगर्भसुकुमारतनुः अभ्रोजस्य पद्मस्य गर्भः अन्तः तद्वत् सुकुमारा कोमला तनुः देहः यस्याः सा । तदा साक्षात्कार- वसरे इत्यर्थः । असौ मम प्रियतमा सागरिका प्रथमरागघने मदङ्गे लयप्राप्तेव प्रथमः रागः अनुरागः तेन घने गाढे अनुरागातिशयैनेत्यर्थः । कण्ठग्रहे आलिङ्गने विलीय अनुरागातिशयाद् द्रवीभूय आनन्दरसतां प्राप्य इत्यर्थः । सद्यः इदानीमेव पतन्तः ये मदनमार्गणाः मदनबाणाः तेषां रन्ध्रमार्गैः छिद्रपदैः अवसरं प्राप्य इत्यर्थः । हृदयं प्रविष्टा यथा द्रवीभूतं वस्तु किञ्चित् रन्ध्रपथमवाप्य तेनैव अन्तः प्रविशति तद्वत् ॥२॥ विश्रामस्थानम् विनोदस्थानम् । संयतः बद्धः । बाष्पमोचं अश्रुमोचनम् । निर्भरा निरतिशया उत्कण्ठा तया परिक्षामां क्षीणाम् । श्लाघनीयलावण्यां मनोहरसौन्दर्ययुक्ताम् । परिष्वजस्व आलिङ्गय ।