भारतकोश
रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

Ratnavali Natika of Emperor Harsha with Commentary

सम्राट हर्षवर्धन द्वारा

DevanagariHindipublished520 पृष्ठ

पृष्ठ 393, कुल 520 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 393

348 रत्नावली विज्ञापयति—एष खलु विक्रमबाहुना सिंहलेश्वरेण प्रधानामात्यो वसुभूतिः बाभ्रव्येण कञ्चु- किना सह अनुप्रेषितः। तद् अर्हसि देव अस्मिन् एव सुन्दरमुहूर्त्तके प्रेक्षितुम्। अहमपि कार्यावशेषं समाप्य आगत एव। हरिहरब्रह्मप्रमुखं हरिहरब्रह्मादिकम्। देवराजम् इन्द्रम्। सिद्धविद्याधरवधूसार्थम् सिद्धानां विद्याधराणां देवयोनिर्विशेषाणां बहुसार्थं बहुगणम्। एष इति। सरोजे पद्मे। रजनिकरकलाशेखरः चन्द्रचूड इत्यर्थः। शङ्करः शिवः। अयम् इत्यनेन इन्द्रजालप्रभावेण देवानां सर्व्वेषां समीपे इव विद्यमानत्वात्। दोर्भिः बाहुभिः। दैत्यान्तकः दैत्यक्षयकरः नारायणः। सधनुरसिगदाचक्रचिह्नैः धनुःशार्ङ्ग म् असिः नन्दकः गदा कौमोदकी चक्रञ्च सुदर्शनः तान्येव चिह्नानि तैः विद्यमानैः दोर्भिरिति शेषः। विदशपतिः इन्द्रः। चलच्चरणरणन्नूपुराः चलाः नृत्यप्रवृत्तत्वात् चञ्चलाः चरणाः तेषु रणन्ति शब्दायमानानि नूपुराणि यासां ताः। दिव्यनार्य्यः इति शेषः। दिव्यनार्य्यः दे वकन्यकाः अप्सरसः। सम्बन्धस्तूक्तम् ॥ ११ ॥ Prose order—हरिहरब्रह्मप्रमुखं देवं देवराजञ्च गगने सिद्धविद्याधरबहुसार्थं नृत्यन्तं दर्शयामि ॥ १०॥ एषः सरोजे ब्रह्मा, रजनिकरकलाशेखरः अयं शङ्करः। सधनुरसिगदाचक्रचिह्नैः चतुर्भिः दोर्भिः असौ दैत्यान्तकः, एषः अपि ऐरावतस्थः विदशपतिः, हे देवि ! तथा अमी अन्ये देवाः एताश्च चलच्चरणरणन्नूपुराः दिव्यनार्य्यः व्योम्नि नृत्यन्ति ॥११॥ Beng. Trans.—ঐন্দ্রজালিক—( অগ্রসর হইয়া ) মহারাজের যেরূপ আদেশ— ( বহুপ্রকার অভিনয় করিয়া ময়ূরপুচ্ছ ঘুরাইতে ঘুরাইতে ) হরিহরব্রহ্মা প্রভৃতি দেবতা, দেবরাজ ইন্দ্র এবং গগনে নৃত্যপরায়ণ সিদ্ধবিদ্যাধরের অনেককে ( বধূগণকে ) দেখাইতেছি। ১০। ( সকলে সবিস্ময়ে দেখিলেন ) রাজা—( ঊর্ধ্বদিকে লক্ষ্য করিয়া আসন হইতে অবতরণ করতঃ ) আশ্চর্য্য, আশ্চর্য্য ! বিদূষক—আশ্চর্য্য, আশ্চর্য্য ! রাজা—দেবি, দেখুন, এই যে ব্রহ্মা পদ্মের উপর উপবিষ্ট, ইনি চন্দ্রচূড় মহাদেব ; ইনি ধনু, অসি, গদা ও চক্র চিহ্নিত চারিটি হস্তদ্বারা উপলক্ষিত দৈত্যান্তক ( বিষ্ণু ), এই যে ইনি