रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

391 रत्नावली चित्तानुवृत्त्या—करणे ३या ; चित्तस्य अनुवृत्तिः (६ष्ठीतत्) तया। अनुवृत्ति means अनुगमन i. e., humouring. प्रत्यासत्तिम्—Proximity, nearness ; hence favourable disposi- tion. प्रति - आ + सद् + क्तिन् । N. B. The Queen’s anger was pacified by itself, when she eased her suppressed feelings by means of weeping. The metre is शार्दूलविक्रीड़ितम्। The figure of speech is समाधि, as the effect (pacification of anger) has been produced by some other cause, that is, weeping, swearing etc. “समाधिः सुकरं कार्यं कारणान्तरयोगतः” काः प्रः १०।१२५ Ch. of voice—...उपागतया......देव्या (प्रत्यासत्तिरुपगता देव्या)...रुदती सा कोपम् अपनीतवती ॥१॥ P. 325. Shloka 2. अम्भोजगर्भ etc.—अम्भसि जायते इति (उपपदतत्) तस्य गर्भः (६ष्ठीतत्) तद्वत् सुकुमारा (उपमानकर्मधा) तादृशी तनुः यस्याः (बहु) सा। अम्भोज means पद्म। प्रथमरागघने—Adj. to कण्ठग्रहे। Deep with first love. प्रथमः रागः (कर्मधा) तद्वत् घनः (उपमानकर्मधा) तस्मिन्। रञ्ज् + घञ् = रागः, love. कण्ठग्रहे—Embrace. कण्ठस्य ग्रहः (६ष्ठीतत्) तस्मिन्। विलीय—Melting. N. B. The King means to say that his beloved Ságariká, being embraced with the warmth of first love, has, as it were, melted away and has found her way to his heart through the space made by the arrows of Cupid, that is, he is in a distracted condition owing to his heart being in a lovelorn condition without Ságariká. सद्यःपतन्मदनमार्ग ण etc.—करणे ३या। सद्यः पतन्तः (सुप्सुपा) मदनस्य मार्गणाः (६ष्ठीतत्) सद्यः पतन्तः मदनमार्गणाः (कर्मधा) तेषां रन्ध्राणि (६ष्ठीतत्)