रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

प्रथमोऽङ्कः ३३ अथवा— इह पढमं मधुमासो जणस्स हिअआइं कुणइ मिउलाइं । पच्छा बिज्झइ कामो लद्धपसरेहिं कुसुमबाणेहिं ॥१५॥ (ग) (ग) अथवा, इह प्रथमं मधुमासः जनस्य हृदयानि करोति मृदुलानि । पश्चात् विध्यति कामी लब्धप्रसरैः कुसुमबाणैः ॥१५॥ द्विपदी छन्दोविशेषः प्राकृतपैङ्गले उक्तः, कुसुमायुधेति । कुसुमायुधस्य प्रियः दूतः समासान्तः कपप्रत्ययः । दक्षिणपवनस्य कामोद्दीपकत्वाद् इत्यर्थः । मुकुलानि सञ्जातानि एषाम् इति मुकुलायितानि । शिथिलितं शिथिलं कृतं मानस्य अभिमानस्य ग्रन्थणं यस्मिन् इति समासान्त-कप् । दक्षिणपवने प्रवहति मानिनीनां मानशैथिल्यं जायते इत्यर्थः ॥ १३ ॥ विकसितेति ॥ वसन्ते बकुलाशोकानां पुष्पोद्गमः जायते युवतीनां पादताड़नात् मधुगण्डूषदानेन च । उत्कण्ठितः विरहाद् इत्यर्थः, यः प्रियजनः तस्य मेलकः सङ्गमयिता ; वसन्तसमागमे दक्षिणपवने प्रवाति रागातिशयात् अभिमतजनानां परस्परं 'मिलनं सञ्जायते मानापगमात् । प्रतिपालने प्रतीक्षायां असमर्थः । युवतीसार्थकः युवतीसमूहः ताम्यति म्लायति ॥ १४ ॥ इहेति । लब्धप्रसरैः लब्धावकाशैः ॥ १५ ॥ Prose. कुसुमायुधप्रियदूतकः मुकुलायितबहुचूतकः शिथिलितमानग्रन्थकः दक्षिणपवनकः वाति ॥ विकसितवकुलाशोककः उत्कण्ठितप्रियमेलकः प्रतिपालनासमर्थकः युवतीसार्थकः ताम्यति ॥ इह प्रथमं मधुमासः जनस्य हृदयानि मृदुलानि करोति । पश्चात् कामः लब्धप्रसरैः कुसुमबाणैः विध्यति ॥ १३, १४, १५ ॥ Beng. Trans. (অনন্তর মদনাবেশ অভিনয় ও দ্বিপদীখণ্ড নামক সঙ্গীত গান করিতে করিতে দুইজন দাসীর প্রবেশ) মদনিকা—(গান করিতে লাগিল) পুষ্পবাণ মদনের প্রিয়দূত দক্ষিণপবন আম্রতরুসমূহকে মুকুলিত করিয়া মানিনী- গণের মানগ্রন্থি শিথিল করতঃ প্রবাহিত হইতেছে ।১৩। (মুখগণ্ডূষ ও পদতাড়নের দ্বারা) বকুল ও অশোকবৃক্ষকে পুষ্পিত করিয়া উৎকণ্ঠিত 3