रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

द्वितीयोग्ध्यायः ४१ वक्त्रं तालप्रमाणञ्च ग्रीवा स्यादङ्गुलद्वयम्। सार्द्धसप्ताङ्गुलं वक्षो मध्यं नवभिरङ्गुलैः ॥ १४ ॥ सप्तसार्द्धं( ?)नाभिमेढ्रमूरू अष्टादश स्मृताः। जान्वङ्गुलद्वयं प्रोक्तं जङ्घे अष्टादशाङ्गुले । पादोत्सेधन्वि(स्त्रि ?)मात्रन्तु(स्तु ?) मनुजाः सप्ततालये(के ?)॥१५॥ [ मध्यमसप्ततालेऽवयवमाननिरूपणम् ] सप्तसार्द्धं प्रवक्ष्यामि तालं मङ्गल-शुक्रयोः । बुधसौर्योस्तथा ज्ञेयं केशान्तञ्च त्रिमात्रकम् ॥ १६ ॥ वक्त्रं द्वादशमात्रन्तु ग्रीवा चैव त्रिमात्र(त्रि ?)का । दशमात्रं भवेद् वक्षो नाभिमेढ्रं तथोदरम् ॥ १७ ॥ अष्टादश भवेदूरू(रुः ?) जानु मात्राद्वयं स्मृतम् । अष्टादशाङ्गुलौ ग्रन्थी ग्रहाणामङ्गुलो पदौ ॥ १८ ॥ [ अष्टतालेऽवयवमानम् ] अष्टतालं प्रवक्ष्यामि देव्याश्चण्डस्य(ण्ड्याश्च ?) लक्षणम् । मात्रात्रयं स्यात् केशान्तं वक्त्रञ्च द्वादशाङ्गुलम् ॥ १९ ॥ ग्रीवा च अ(त्र्य ?)ङ्गुला कार्या हृदयं नवभिस्तथा । मध्यं द्वादशमात्रं स्यान्नाभिमेढ्रे नवाङ्गुले ॥ २० ॥ एकविंशद् भवेदूरू(रुः ?) जानु चैव गुणाङ्गुलम् । जङ्घाऽङ्गुलैकविंशत्या पादमूलं गुणाङ्गुलम् ॥ २१ ॥ गुणाङ्गुलं भवेज्जानु पादः कार्यो गुणाङ्गुलः । रसतालमिति प्रोक्तम्............ ॥ इति ( अ० १, २४-२५ श्लो० ) शिल्परत्नोत्तरभागे च दशादिवितस्ततालान्तप्रतिमाया अङ्गविभागः प्रदर्शित इति विशेषः । १६ । सप्तसार्द्धमिति मध्यमसप्ततालमित्यर्थः ; तत्प्रमाणञ्चैतन्मते नवत्यङ्गुलम्, मतान्तरे त्वष्टाशीत्यङ्गुलमिति ज्ञेयम् । प्रकरणेऽस्मिन् मात्राभागादिशब्दोऽङ्गुलमानबोधकः । देवता-७