रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

पञ्चमोऽध्यायः ६३ सुतेजसं विश्वरूपं विश्वज्ञं सृष्टिकारकम् । तस्य चानुक्रमं वक्ष्ये (विश्व ? विंश)द्भिर्हस्त(के यु ? कैर्यु)तम् ॥ ६४ ॥ पताक(ा ?)शङ्खौ च हलं वज्रमङ्कुशसायकौ । चक्रं तुङ्गञ्च वरदौ दक्षिणेषु करेषु च ॥ ६५ ॥ पता(कं ? का) दण्डपा(शञ्च ? शौ च) गदाशार्ङ्गविधृतकरम् । पद्म( ? )शृ(ङ्गो ? ङ्गी) च कुमुदमक्षमाला तथैव च ॥ ६६ ॥ योगमुद्रा कर(द्वयं ? द्वन्द्वे) वैनतेयोपरि स्थितम् । नरञ्च नारसिंहञ्च (तृतीयं?स्त्रीमुखं) शूकराननम् ॥ ६७ ॥ इति विश्वरूपः । अनन्तानन्तरूपञ्च यस्माद् वि(श्वं ? श्व)समुद्भव(वम् ? वः) । अनन्तशक्ति(मा ? सं)कीर्णमन(न्तं ? न्त?) रूपसंयुतम् ॥६८॥ संयुतं द्वादशभुजैश्चतुर्वक्त्रमहोत्सवम् । सुपर्ण(केतोतराखं?स्कन्धमारूढं) कर्त्तव्यं सर्वकामदम् ॥६६॥ ९४। यद्यपि ‘विंशत्या हस्तकैर्युतम्’ इत्येव समीचीनः पाठः, तथाऽप्यक्षरसाम्यमनुबद्ध्य ‘विंशद्भिर्वि’ति कृतम् । भूरिप्रयोगश्चायं विंशच्छब्दस्त्रिंशदादिशब्दवत् पुराणेषु, वचनविपर्ययोऽपि नगण्य एवैवंविधानिबन्धेषु । ‘विंशत्या हस्तकैर्युक्तो विश्वरूपश्चतुर्मुखः’ इति रूपमण्डने पाठः । ९७। नरञ्चेति । यथाश्रुतपाठे तु विश्वरूपस्त्रिविध इत्यायाति । अत्र च विश्वरूपस्य मुखसङ्ख्यादर्शनात् सम्भवदपि तस्य त्रैरूप्यं तन्त्रान्तरविरोधीति कृत्वा परिहृतम्, पाठान्तरञ्च कल्पितम् । अत एव रूपमण्डने— विंशत्या हस्तकैर्युक्तो विश्वरूपश्चतुर्मुखः । पताका हलशङ्खौ च वज्राङ्कुशशरांस्तथा ॥ चक्रञ्च बीजपूरञ्च वरो दक्षिणबाहुषु । पताका दण्डपाशौ च गदाशार्ङ्गोत्पलानि च ॥ शृङ्गी मषलमक्षञ्च क्रमात् स्युर्वामबाहुषु ।