रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

मातुलिङ्गं गदाबाणं शक्तिः पाशं धनुस्तथा । पद्मं च नकुलं चेति दक्षिणाधःकरक्रमात् ॥ ५६ ॥ [ इति वरुणः २० ] वरदन्ता गौरवर्णा सिंहारूढा सुशोभना । वरदं चाक्षसूत्रं त्रिशूलं च बीजपूरकम् ॥ ५७ ॥ [ इति वरदन्ता २० ] भृकुटि(नेंमि ? र्नमि)नाथस्य पीतस्त्र्यक्षश्चतुर्मुखः । वृषवाहो मातुलिङ्गं शक्तिश्च मुद्गराभयौ ॥ ५८ ॥ [ इति भृकुटिः २१ ] अक्षं वज्रं परशुलं नकुलं ( माथातस्तु? ) । गान्धारी वरखड्गं खेटं लुङ्गं हंसारूढा सिता ( प्रोक्तकायो ? ) ॥ ५६ ॥ [ इति गान्धारी २१ ] नेमिनाथस्य गोमेधो नर(स्थास्रिमूषर ? स्थस्त्रिमुखः) सितः । बीजपूरं पर्शु चक्रं शक्तिशूलं च नाकुलम् ॥ ६० ॥ [ इति गोमेधः २२ ] सिंहारूढाऽम्बिका(याश्च लुं वीर्नागयाकुलम् ? ) । अङ्कुशं च तथा (पु?पवं) त(था?स्या) हस्तेषु कारयेत् ॥६१॥ [ इति अम्बिका २२ ] ५९ । अक्षमिति । अर्धमिदं किं भृकुटेरायुधप्रतिपादनपरमाहो गान्धार्या इति न निश्चिनुमः । द्वाभ्यां द्वाभ्यामर्धाभ्यामेकैकस्य लक्षणसमाप्तिरित्यस्मिन् प्रकरणे दृश्यते, तत्क्रमादरे तु गान्धार्या आयुधप्रतिपादनपरमिदमर्धमिति भवति । अक्षवज्रपरशुनकुलं(मथातुस्तु ?) गान्धारी यक्षिणी । वरखड्गखेटलुङ्गं हंसारूढा(स्सिता कायो?) ॥ इति रूपावतारे एतन्मतप्रतिपादकम् अपरित्यक्तमूलदोषविषमं पद्यम् । ६१। 'सिंहारूढाम्बि(क?का)का(यं?यीं) उमनागपाशकम्' इति रूपावतारपाठपर्या- लोचनया 'सिंहारूढाम्बिका मातुलिङ्गञ्च नागपाशकम्' इति पूर्वार्धे पाठः सम्भाव्यते ।