रूपमण्डन एवं देवमूर्त्ति-प्रकरणम् (मण्डन सूत्रधार - प्राचीन मूर्तिकला एवं देव-प्रतिमा लक्षण सटीक)

१६ रूपमण्डने सकृष्णः कार्त्तिकेयोऽब्जशक्तिखेटककम्बुभिः । गरुडध्वजस्तार्क्ष्यस्थोऽब्जशङ्खध्वजचिह्नवान् ॥ २२ ॥ जयन्तोऽक्षचक्रदण्डपद्मैर्वादित्रसंवृतः । गोवर्धनो लसचक्रशङ्खपद्मैर्गदां (१)हि तत् ॥ २३ ॥ इति श्रीहरेश्चतुर्विंशतिमूर्त्तयः । मत्स्यकूर्मी स्वस्वरूपौ नृवराहो गदाम्बुजम् । (२) बिभृत्स्यामो वराहास्यो दंष्ट्राग्रे तु धृता धरा ॥ २४ ॥ [ इति मत्स्यकूर्मवराहाः ] नृसिंहः सिंहवक्त्रोऽतिदंष्ट्रालः कुटिलोरुकः । हिरण्योरस्थलासक्तविदारणकरद्वयः ॥ २५ ॥ [ इति नृसिंहः ] वामनः सशिखः श्यामो दण्डी (३)पीताम्बुपात्रवान् । (४) जटीलीनधरो रामो भार्गवः परशुं दधत् ॥ २६ ॥ [ इति वामनपरशुरामौ ] रामः शरेषुधृक् श्यामः सशीरमुशलो बलः । [ इति रामबलरामौ ] (५) बद्धपद्मासनो रक्तस्त्यक्ताभरणमूर्धजः ॥ २७ ॥ कषायवस्त्रो ध्यानस्थो द्विभुजोऽङ्कोर्ध्वपाणिकः । [ इति बुद्धः ] कल्की सखड्गोऽश्वारूढो हरेरवतरा इमे ॥ २८ ॥ [ इति कल्की ] इति दशावताराः। (६)सुप्तरूपं शेषतल्पे (७)दक्षो दण्डभुजोऽस्य तु । शिरोधरो वा वामस्तु सपुष्पोऽयं जलेशयः ॥ २९ ॥

(१) ‘दधत्’ इति स्यात् । (२) ‘विभ्रन् श्यामो’ इति स्यात् । (३) ‘छत्राम्बु- पात्रवान्’ इति स्यात् । (४) ‘जटी बाणधरो’ इति स्यात् । (५) ‘बुद्धः पद्मासनो’ इति स्यात् । (६) ‘सुप्तरूपः’ इति स्यात् । (७) ‘दक्षे दण्डो भुजेऽस्य तु’ इति स्यात् ।