साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

३४२ साहित्यदर्पणे

यथा वेण्याम्—द्रोणोऽश्वत्थामानं राज्येऽभिषेक्तुमिच्छतीति यन्तं कर्णं प्रति 'राजा—साधु अङ्गराज, साधु । कथमन्धथा दत्त्वाभयं सोऽतिरथ्यो वध्यमानं किरीटिना । सिन्धुराजमुपेक्षेत नैवं चेत्कथमन्धथा ॥' दूपणोद्घोषणायं तु भर्त्सना गर्हणं तु तत् । यथा तत्रैव—कर्ण प्रति 'अश्वत्थामा— निर्वीर्यं गुरुशापभापितवशात्किं मे तवेवायुधं संप्रत्येव भयाद्विहाय समरं प्राप्तोऽस्सि किं त्वं यथा। जातोऽहं १स्तुतिवंशकीर्तनविदा किं सारथीनां कुले क्षुद्रारातिकृताप्रिय प्रतिकरोम्यस्त्रेण नाख्रेण यत् ॥' अभ्यर्थनापरैर्वाक्यैः पृच्छार्थान्वेषणं मता ॥ १९०। यथा तत्रैव—'सुन्दरकः—अज्जा, अवि णाम सारथिए दिट्ठो तुम्हेहि महाराओ दुर्योधणो ण वेत्ति ।' प्रसिद्धिर्लोकसिद्धार्थैरुक्तैरर्थसाधनम् । यथा विक्रमोर्वश्याम्—'राजा— सूर्याचन्द्रमसौ यस्य मातामहपितामहौ । स्वय कृत पतिर्द्वाभ्यामुर्वश्या च भुवा च यः ॥' सारूप्यर्मनुरूपस्य सारूप्यात्क्षोभवर्धनम् ॥ १९१ ॥

अर्थापत्तिरिति ॥ अङ्गराज इति कर्णसंबोधनम् । कथमन्थेति । भ वक्तव्यम् । इति शेष ॥ स द्रोण । सिन्धुराजं जयद्रथम् । एवं पुत्राभिपे मित्राय । अन्यथा प्रकारान्तरेण । अत्र सिन्धुराजोपेक्षारूपार्थान्तरोक्त्या द्रो पुत्राभिषेकाभिप्राय प्रतीयते ॥ दूपणोद्धोपणायामिति कृतायामिति शेष अभ्यर्थनापरैः सबिनयै ॥ अज्जा इति । 'आर्या , अपि नाम सारथिना दृष्टो युष्माभिर्महाराजो दुर्योधनो न वेति' । इति संस्कृतम् ॥ लोकसिद्धैः लोकख्यातवस्तुभि । अर्थसाधनं पदार्थपरिचय ॥ सूर्याचन्द्रमसाविति अत्र सूर्यादिभि प्रसिद्धार्थ पुरूरनम परिचय ॥ अनुरूपस्य सदृशस्य सम्

1. स्तुतिवंशेति । स्तुतिवशयो कीर्तन विद्मन्ति ये तेषा सारथीना सूतानन्द 2 अस्नेणेति । अस्नेण नयनाम्बुना ॥ १ 'अभिभूतान' क-ग-घ. २ 'नवेन' घ