साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

द्वितीयः परिच्छेदः । ३५ वस्तुधर्मः । शुक्लादयो हि गवादिकं सजातीयेभ्यः कृष्णगवादिभ्यो न्मते गुणानामपि नित्यत्वम् । आविर्भावतिरोभावावेव उत्पत्तिविनाशप्रतीतिविषयौ । वस्तुधर्मो द्रव्यमात्रवृत्तिः । विशेषाधानहेतुत्वमुपपादयति—शुक्लादयो हीति । र्थाः कदाचित् द्रव्याश्रित्यनेने, निर्गुणं हि द्रव्यं कदाचिद् भवति कदाचिद्गुणवद्, निष्प- न्नेऽपि पश्चाद् उत्पद्यमाना प्रतीत्या—आधेय इति । दृष्टान्तमाह । यथा दण्डेनेत्यादि रूपदि । विनाप्युत्पत्त्यात् । यथा—श्यामाश्रितैस्तुल्यमिति । विनातुल्योत्पत्ते- र्गोत्वाद्यन्वयाभिधानाद्गुणताभावः । नन्वेवं शब्दादीनामप्युपाधित्वं प्रसज्येत, इत्याशङ्क्य नामाद्यप्रतीतेषु निर्दिशेते, पाञ्चदशाधिकमपरंरोगनिवृत्तौ च निवृत्त्या तयोः प्रतिप- त्तादिषु न सम्पादादिषु दृष्टान्तो, द्विविध इत्यादिविभागेन नित्यद्रव्यद्रव्यत्व-