साहित्यदर्पण (आचार्य विश्वनाथ - वाक्यं रसात्मकं काव्यम् सटीक)

१२० साहित्यदर्पणे पुनः— अवस्थाभिर्भवन्त्येताः षोडश भेदिताः । स्वाधीनभर्तृका तद्वत्खण्डिताथाभिसारिका ॥ ७२ ॥ कलहान्तरिता विप्रलब्धा प्रोषितभर्तृका । अन्या वासकसज्जा स्याद्विरहोत्कण्ठिता तथा ॥ ७३ ॥ तत्र— कान्तो रतिगुणाकृष्टो न जहाति यदन्तिकम् । विचित्रविभ्रमासक्ता सा स्यात्स्वाधीनभर्तृका ॥ ७४ ॥ यथा—‘अस्माकं सखि वाससी-’ इत्यादि (९० पृ.) । पार्श्वमेति प्रियो यस्या अन्यसंभोगचिह्नितः । सा खण्डितेति कथिता धीरैरीर्ष्याकषायिता ॥ ७५ ॥ यथा—‘तद्वैतथ्यमवादीः-’ इत्यादि (११३ पृ.) । अभिसारयते कान्तं या मन्मथवशंवदा । स्वयं वाभिसरत्येषा धीरैरुक्ताभिसारिका ॥ ७६ ॥ उक्तयथा— न च मेऽवगच्छति यथा लघुतां, करुणां यथा च कुरुते स मयि । निपुणं तथैनमभिगम्य वदेर्गलद्गति कान्हिदिनि संदिशिगे ॥ 'उच्छित्थं करकङ्कणद्वयमिदं, वद्धा दृढं मेखला, करेण प्रतिगदिता मुञ्चय्योर्मङ्गीर्योर्मृरुता । यदा ... । ईर्ष्याकषायिता ईर्ष्या कलुषीकृतचित्ता ॥ अभिसारिकाया लक्षणमाह दूत्येत्याह—अभिसारयत इति ॥ न चेति । स मयि यथा लघुतां नाभिगच्छति तथा कुरु प्रति संदिशिते इति संबन्धः ॥ उच्छित्थ- ...