समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

३८ समराङ्गणसूत्रधारे १नलवदण्डांस्तथा मात्राशयहस्तेन मापयेत् । भेदत्रयान्वितमपि प्रोक्तं हस्तस्य लक्षणम् ॥ ३९ ॥ संज्ञाभेदोऽथ सामान्यमानानां प्रतिपाद्यते । स्यादेकमङ्गुलं मात्रा कला प्रोक्ताङ्गुलद्वयम् ॥ ४० ॥ पर्व त्रीण्यङ्गुलान्याहुर्मुष्टिः स्याच्चतुरङ्गुला । तलं स्यात् पञ्चभिः षड्भिः करपादाङ्गुलैर्भवेत् ॥ ४१ ॥ सप्तभि( र्द्द ? र्दि )ष्टिरष्टाभिरङ्गुलैस्तूणिरिष्यते । प्रादेशो नवभिस्तैः स्याच्छयतालो दशाङ्गुलः ॥ ४२ ॥ गोकर्ण एकादशभिर्वितस्तिर्द्वादशाङ्गुला । चतुर्दशभिरुद्दिष्टः पादो नाम तथाङ्गुलैः ॥ ४३ ॥ रत्निः स्यादेकविंशत्या स्यादरत्निः करोन्मितः । द्वाचत्वारिंशता किष्कुरङ्गुलैः परिकीर्त्तितः ॥ ४४ ॥ चतुरुत्तरयाशीत्या व्यामः स्यात् पुरुषस्तथा । षण्णवत्याङ्गुलैश्चापं भवेन्नाडीयुगं तथा ॥ ४५ ॥ शतं षडुत्तरं दण्डो नलवस्त्रिंशद्धनुर्मितः । क्रोशो धनुःसहस्रं तु गव्यूतं तद्द्वयं विदुः ॥ ४६ ॥ चतुर्गव्यूतं२मिच्छन्ति योजनं मानवेदिनः । एकं दश शतमस्मात् सहस्रमनु चायुतम् ॥ ४७॥ नियुतं प्रयुतं तस्मादर्बुदन्यर्बुदे अपि । बृन्दखर्वनिखर्वाणि शङ्कुपद्माम्बुराशयः ॥ ४८ ॥ ततः स्यान्मध्यमन्त्यं च परं चापरमप्यतः । परार्धं चेति विज्ञेयं दशवृद्धयोत्तरोत्तरम् ॥ ४९ ॥ सङ्ख्यास्थानानि कथितान्येवमेतानि विंशतिः । इदानीं कालसङ्ख्यायाः प्रमाणमभिधीयते ॥ ५० ॥ दृङ्निमेषो निमेषः स्यात् तैः पञ्चदशभिः स्मृता । काष्ठा ताभिः कला ताभिर्मुहूर्त्तस्तैरहर्निशम् ॥ ५१ ॥ १ क. भल्लदं ; द. नव्वदं । २ ‘व्यूर्ति त’ । ३ ‘ति’ क. पाठः ।