समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

[Header] पुरनिवेशो दशमोऽध्यायः । ४३ बहिर्द्वारविनिर्मुक्तां पूर्ववत् तां प्रकल्पयेत् । पुरःसंरोधनसहैर्गवाक्षैरग्रतो युताम् ॥ ४४ ॥ तलं ततो महाद्वारस्योर्ध्वं बद्ध्वा तृतीयकम् । १रोधनद्वारयुग्हर्म्यसंयुक्तं सपरिक्रमम् ॥ ४५ ॥ सन्न्यस्तस्तम्भवेचन्यदूर्ध्वं तस्योपकल्पयेत् । व्यालजालशतघ्नीयन्त्रशस्त्रयन्त्रादिभिर्युतम् ॥ ४६ ॥ वृद्धिशोभाभिगुप्त्यर्थं पुरस्य प्रविकल्पयेत् । बृहद्द्वाराणि परितस्त्रितलाभिः प्रतोलीभिः ॥ ४७ ॥ प्रतोल्या दक्षिणाद् भागादुच्छ्रितो वामतो गतः । यावद् द्वितीयं तत्पार्श्वमेकः कार्यो बहिः स्थितः ॥ ४८ ॥ द्वितीयो वामभागात् तु निर्गत्यास्यैव वेष्टकः । कार्यः स्याद्वा तदुत्थानात् प्राकारस्तस्य बाह्यतः ॥ ४९ ॥ एतयोरन्तरालं च राजमार्गेण सम्मितम् । कर्तव्यं स्यादिहैवं तु वक्त्रद्वारकमुत्तमम् ॥ ५० ॥ दृष्ट्वा दृष्टोपभोगार्हान् सरिद्भिरिजलाशयान् । पक्षद्वाराणि कुर्वीत स्वेच्छया तत्र तत्र च ॥ ५१ ॥ जलभ्रमान् पुरे कुर्याच्छिलादारुतिरोहितान् । द्विकरन् करमात्नान् वा २साम्भसोऽस्मिन् प्रदक्षिणान् ॥ ५२ ॥ छिन्नकर्णं विकर्णं च वज्रं सूचीमुखं तथा । वर्तुलं व्यजनाकारं ३चापाकृतिधरं च यत् ॥ ५३ ॥ शकटद्विसमं यच्च विस्ताराद् द्विगुणायतम् । विदिक्स्थं सर्पचक्रं च तत् पुरं निन्दितं भवेत् ॥ ५४ ॥ छिन्नकर्णे वसँल्लोकः पुरे तस्करतो भयम् । व्याधिभ्यो वापरेभ्यो वा प्राप्नोतीति विनिर्दिशेत् ॥ ५५ ॥ [Footnote 1] १ द. रोधनद्वारेषु हर्म्यं सं' । २ 'विस्तराद् द्विगुणायतः ।' (?) क. पाठः । ३ द. चापाकारं [Footnote 2] पुरं भवेत् ।