समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

विद्विष्टस्वामिता सर्वलोकगर्हानपत्यता । जायते स्वल्पमायुष्यं विकर्णपुरवासिनाम् ॥ ५६ ॥ स्त्रीजयं विषरोगांश्च भेदांश्च विविधांस्तथा । जनो वसन्नवाप्नोति वज्राकृतिधरे पुरे ॥ ५७ ॥ व्रजन्ति प्राणिनो नाशं क्षुद्व्याधिपरिपीडिताः । निवसन्तः सदा सूचीमुखाकारधरे पुरे ॥ ५८ ॥ स्वामिना सह हीयन्ते सर्वतः संश्रयोज्झिताः । स्वल्पायुषश्च जायन्ते जना वृत्तपुराश्रयाः ॥ ५९ ॥ असत्यवादिनः स्वल्पायुषः पवनपीडिताः । जनाः स्युश्चलचित्ताश्च नगरे व्यजनाकृतौ ॥ ६० ॥ दुश्चरित्राङ्गनायुक्तस्तथा बहुनपुंसकः । चापाकारे पुरे लोको निवसन् भवति ध्रुवम् ॥ ६१ ॥ रोगशोकानलस्तेनभयं तत्र प्रजायते । शकटद्विसमाकारं पुरं यद् विनिवेश्यते ॥ ६२ ॥ आरम्भासिद्धिदं विप्रभयदं ज्ञातिभेदकृत् । पौराणां स्वामिनश्च स्याद् गजवाजिक्षयावहम् ॥ ६३ ॥ परैराक्रम्य भुज्येत तत् पुरं बलशालिभिः । द्विगुणायतसंस्थानं यत् कचिद् विनिवेश्यते ॥ ६४ ॥ जनक्षयोऽग्निदाहश्च स्त्रीकृतानि भयानि च । पुरे भवति दिङ्मूढे न च निर्योगमेति तत् ॥ ६५ ॥ १शस्त्रानिलपिशाचाग्निभूतयक्षभयार्दिताः । २रुक्पीडिताश्च नश्यन्ति भुजङ्गकुटिले जनाः ॥ ६६ ॥ पुराणामप्रशस्तानि संस्थानानीदृशानि यत् । एकस्मिन्नपि तेनैषां न पुरं विनिवेशयेत् ॥ ६७ ॥ संस्थानमेकमप्येषां प्रमादात् क्रियते यदि । तदा राष्ट्रं निपीड्येत क्षुद्विषद्रीतिमृत्युभिः ॥ ६८ ॥

---

१ ‘सस्वामिनः पि’ । २ ‘रुक्पीडाभिश्च’ ख. ग. पाठः ।