समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

४६ समराङ्गणसूत्रधारे द्विक्रोशाद् विषये सीमा तदर्धेन पुरस्य सा । खेटके पुरसीमार्थं ग्रामे खेटार्धतः स्मृता ॥ ८१ ॥ त्रिंशद्धनूंषि विष्कम्भः पुरे दिग्वर्त्मसु स्मृतः । विंशतिः खेटके मार्गो ग्रामे दश च दर्शितः ॥ ८२ ॥ १नव ग्रामसहस्त्राणि २नवति(श्र? श्व) प्रचक्षते । चतुःषष्टिमपि ग्रामान् ज्यायो राष्ट्रं विदुर्बुधाः ॥ ८३ ॥ ३दशार्धं च सहस्राणि ग्रामाणां त्रिशती तथा । ग्रामाश्चतुरशीतिश्च मध्यमं राष्ट्रमीरितम् ॥ ८४ ॥ सहस्त्रमेकं ग्रामाणां तद्वच्च शतपञ्चकम् । ४ह्यूना च ग्रामपञ्चाशत् कनीयो राष्ट्रमुच्यते ॥ ८५ ॥ अध्यर्धसङ्ख्ययैतेषां ज्येष्ठमध्यकनीयसाम् । विधाय नवधैकैकं विभजेद् विधिवत् सुधीः ॥ ८६ ॥ राष्ट्रेष्वेवं विभक्तेषु यथाभागं विधानवित् । निवेशयेत् पुराण्येषु सप्त सप्त यथागैमम् ॥ ८७ ॥ विभागश्च प्रमाणं च लक्षणं चादिमस्य यत् । जातिवर्णाधिवासश्च यथावत् तदिहोच्यते ॥ ८८ ॥ सुवर्णकारान्नाग्नेय्यां तथा वह्न्युपजीविनः । निवेशयेत् कर्मकरानन्यानपि विधानवित् ॥ ८९ ॥ वैश्यानामक्षधूर्तानां चक्रिकाणां च दक्षिणे । नटानां नर्त्तकानां च गृहाणि विनिवेशयेत् ॥ ९० ॥ निवेशयेत् सौकरिकान् ६मे(धी? षी)कारान् मृगच्छिदः । कैवर्तान् नैर्ऋताशायां दमनाधिकृतांस्तथा ॥ ९१ ॥ रथेपु कौशलं येषां येषां स्यादायुधेषु च । वारुण्यां दिशि तान् सर्वान् पुरस्य विनिवेशयेत् ॥ ९२ ॥ १ क. द. तत्र ग्राम°। २ द. भवन्ति च। ३ क. द. दश द्वे च। ४ द. ख. ग. न्यूनाच्च। ५ क. यथाक्रमम्। ६ सर्वत्र मेयी° पाठः।