समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

९६ समराङ्गणसूत्रधारे

वर्तं चलं शठं क्रान्तमित्यष्टाविंशको गणः । द्विभद्राणां समाख्यातस्त्रिभद्राणामतः परम् ॥ ४७ ॥ ऐन्द्रं विलोममायातं वधमेकाक्षमन्तिकम् । प्रकाशं पैत्रमायस्तं भद्रं प्रान्तं प्रसाधकम् ॥ ४८ ॥ क्षेमं विघातमायातं कान्तं चित्रं ३द्विमन्दिरम् । सुदक्षिणं भयं श्लिष्टं प्रमोदं व्यायतं वियत् ॥ ४९ ॥ ४आप्यं सुनागं नागेन्द्रमीरितं शोभनं घनम् । शास्तोत्तरं ककं कर्णं कुष्ठं ५क्रान्तं क्रमागतम् ॥ ५० ॥ द्विशस्तं द्विभयं प्रोक्तं चक्रं मलयमायतम् । वनं भारं सुगाराख्यमागारं वीरमेव च ॥ ५१ ॥ व्यायाममायुतं तद्वद् व्याहृतं च ततः परम् । दुर्गमं क्षो६भसंज्ञं च कृत्रिमं क्षोभणं तथा ॥ ५२ ॥ चारुरुच्याभिधानं च ध्रुवं कथमिति क्रमात् । षट्पञ्चाशत् त्रिभद्राणि चतुर्भद्राण्यतः परम् ॥ ५३ ॥ कृतमर्चायनं पौष्णमुद्धतं मिश्रमुत्सुकम् । विघ्नं विपक्षमाहूतं रुचकं वर्धनं पृथु ॥ ५४ ॥ *कलहं छेलमायास्यं त्रिनाभं स्वस्तिकं स्थिरम् ॥ ५५ ॥ शशलं द्विगुणं नाद्यं चित्रं भ्रान्तं विधारणम् । साधारणं नतं ८त्र्यंशमृषं रोगं विशेषणम्§ ॥ ५६ ॥ ९प्रतीच्यं त्रिसमं स्वैरं सुप्रतीकं नलं क्षपम् । व्याप्तमाक्रीडनं व्यर्थमीशानं सुखमव्ययम् ॥ ५७ ॥ मगधं क्षिप्रमागस्त्यमेक्रोजं द्विर्गतं लिहम् । पर्कं विलोममुद्दण्डं मुण्डं मातङ्गमाखिलम्‡ ॥ ५८ ॥

---

१ द. मन्तकं । २ द. क्षमं, ख. क्षेमं । ३ द. हि । ४ द. आद्यं, ख. अप्यं । ५ द. कान्तं । ६ ख. क्षोमं । ७ द. ख. चउं । ८ द. तत्तत्त्र्यंशं क्रां । ९ प्रतीच्यमारभ्य (श्लो० ५७) प्रभम् यावन् (श्लो० ६२) अंशः द. प्रतौ नास्ति ।

• वक्ष्यामाणलक्षणश्लोके तु कलभमिति पठ्यते । § लक्षणे तु विशेषणमेति पठ्यते । ‡ ख. पुस्तकेऽर्धमिदं लुप्तम् ।