समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

चतुःशालविधानं नामैकोनविंशोऽध्यायः । ९९

खर्वं पिनाकमुद्यन्तं विशिखं प्रसमं रजम् । खुरु?(रुच)कं स?(सै)फलं वामं वर्धनं धावनं सहम् ॥ ५९ ॥ चयं सेठ्यं कलं तीर्णं चतुर्भद्राणि सप्ततिः । पञ्चभद्रान्यथोच्यन्ते षट्पञ्चाशदनुक्रमात् ॥ ६० ॥ कानलं लोलुपं जिह्मं प्रगालं सालिनं जिनम् । सुजयं विजयं यामं जयं ज्ञातं जपं तपम् ॥ ६१ ॥ जमं वरं चरं वैरं † विशिषं सुप्रभं प्रभम् । प्रतीक्षं क्षमिणं युक्तं शान्तं त्रैतं विनोदनम् ॥ ६२ ॥ सन्दोहं विप्रदोहं च विद्रुतं सततं ततम् । व्याकुलं लीनमालीनं विचित्रं लम्बनं खरम् ॥ ६३ ॥ शेखरं विबुधं चैत्रं व्यासक्तं संपदं पदम् । त्रिशिखं चतुरं प्रातं सुस्थितं दुःस्थितं स्थितम् ॥ ६४ ॥ चक्रं वक्रं लघं लाभं संपर्कं मूलमव्ययम् । अष्टाविंशतिरन्यानि षड्भद्राणि निबोधत ॥ ६५ ॥ किन्नरं कौस्तुभं हर्म्यं धार्मिकं ४निषधं वसु । ५साटिकं वामनं गौरमस्थिरं क्रमिणं ६खलम् ॥ ६६ ॥ ७विवरं वालिशं धौमं त्रिपुष्टं मन्दिरं भवम् । अशोकं भास्करं चौष्यं लातव्यं ८सुखनं मखम् ॥ ६७ ॥ वाजि नेत्रं भ्रमं घोषं सप्तभद्रायतः परम् । भाण्डीरं * वैसेहं प्रस्थं प्रतानं वासुलं ९कैटम् ॥ ६८ ॥ लक्ष्मीवासं सुगन्धान्तमष्टधैतानि नामतः । अन्यच्च सर्वतोभद्रमेकं भद्राभिरष्टभिः ॥ ६९ ॥ संप्रकल्प्यं चतुःशालं ब्रूमश्चैषां शुभाशुभम् । प्रदक्षिणा शुभा मूषा विपरीता विपर्यये ॥ ७० ॥

---

१ क. क्षिमिणं । २ द. सुस्थितं । ३ द. ख. नक्तं । ४ क. निषिधं । ५ द. साकीटं । ६ द. ख. खरम् । ७ द. ख. विचनं वाभिसं । ८ द. सुध्वनं । ९ क. वैसमं । १० द. टक्म् । † ख. पुस्तकदृष्टलक्षणापाठरीत्या तु विरोषमिति पाठ्यम् । * लक्षणानुसाराद् बैसनमिति पाठ्यम् ।