समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

१२४ समराङ्गणसूत्रधारे आद्याद्याभिश्चतसृभिः कलिचुल्ली धनापहा । रोगमाद्याद्वितीयाभ्यां चुल्लीभेदेषु शोकदमू ॥ ४६ ॥ स्याद् द्वितीयातृतीयाभ्यां चुल्ली वित्तविनाशनी । वसुघ्नमनेलं नाम त्रितुर्याभ्यां निवेशनम् ॥ ४७ ॥ वित्तघ्नमाद्यातुर्याभ्यां भस्मारुयं स्वामिनः सदा । उदङ्मुखाभ्यां मूषाभ्यां काचभेदेषु मन्दिरम् ॥ ४८ ॥ छलं नाम भवेन्नित्यं बन्धुवर्गापमानकृत् । दक्षिणोत्तरमूषाणां पौरस्त्ये वहतो यदि ॥ ४९ ॥ † काञ्चं नाम तदा वेश्म सज्जनानन्दकारकम् । मूषाभ्यां दक्षिणाभ्यां स्यात् कुलहं त्रिकुलक्षयम् ॥ ५० ॥ दक्षिणोत्तरमूषाणां पाश्चात्ये वहतो यदि । *विरोधं नाम तद्वेश्म सर्वलोकविरोधकृत् ॥ ५१ ॥ उक्तान्येवं द्विपञ्चाशद् द्विशालानां समासतः । ऐनाने मूषावहनप्रभेदात् फलप्रभेदाच्च निदर्शितानि । द्विशालवेश्मान्यथुनैकशालान्युदाह्रियन्ते भवनानि सम्यक् ॥५२॥ इति महाराजाधिराजश्रीभोजदेवविरचिते समराङ्गणसूत्रधारापरनाम्नि वास्तुशास्त्रे द्विशालगृहलक्षणं नाम द्वाविंशोऽध्यायः ॥ अथ एकशालालक्षणफलादि नाम त्रयोविंशोऽध्यायः । गृहाणामेकशालानां वक्ष्यामो लक्षणान्यथ । शस्तानां निन्दितानां च यथावदनुपूर्वशः ॥ १ ॥ विन्यसेच्चतुरः पूर्वं गुरून् वर्णान् यथाविधि । एभ्य एव प्रसूयन्ते भेदाः षोडश वेश्मनाम् ॥ २ ॥ १ क. ॰नि॰ । २ क. ॰खी॰ । ३ द. एतानि । ४ क. ॰रुव॰ । † लक्ष्यपाठानुरोधात् काचमिति पाठ्यम् * लक्ष्ये विरोधीति पठ्यते ।