समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

गृहद्रव्यप्रमाणानि नामाष्टाविंशोऽध्यायः । १५५ पादोना त्र्यंशहीना वा विस्तारादर्धमेव वा । प्रासादेषु च तुल्यः स्याद् द्वारशाखाविनिर्गमः ॥ १३ ॥ आद्या शाखा भवेद् देवी द्वितीया नन्दिनीति च । तृतीया सुन्दरी नाम चतुर्थी स्यात् प्रियानना ॥ १४ ॥ भद्रेति पञ्चमी शाखा प्रशस्ताः पञ्च वेश्मनि । अतोऽधिकास्तु याः शाखा गृहद्वारे न ताः शुभाः ॥ १५ ॥ विस्तारात् षोडशो भागश्चतुर्हस्तसमन्वितः । तलोच्छ्रयः प्रशस्तोऽयं भवेद् विदितवेश्मनाम् ॥ १६ ॥ सप्तहस्तो भवेज्ज्येष्ठे मध्यमे षट्करोन्मितैः । पञ्चहस्तः कनिष्ठे तु विधानव्यस्तथोदयः ॥ १७ ॥ ज्येष्ठे भवेत् सप्तदशहस्ताच्छाला प्रविस्तृता । मध्यमे दशहस्तात् तु पञ्चहस्तात् कनीयसि ॥ १८ ॥ उदुम्बरार्धे बाहुल्यं तलन्यासं तु कारयेत् । तलन्याससमं पट्टमलिन्दस्य परिग्रहे ॥ १९ ॥ द्वारविस्तारपादेन स्तम्भकोटिर्विधीयते । साष्टांशेनाधिकेनाथ मन्त्रिभागे वा पुनः ॥ २० ॥ कुर्यादेकादशांशेन तथास्यैव प्रपालकम् । स्तम्भान् कुर्यादृतेऽष्टांशान्नव द्वादशथाथवा ॥ २१ ॥ भागैस्ततः स्वार्धसमैरर्धभागसमन्वितैः । अधस्तादष्टभागा स्यात् स्तम्भस्य प्रतिपालना ॥ २२ ॥ स्तम्भमूलस्य विस्तारादर्धेन स्थलनिर्गमः । तदर्धेन विधातव्यो मसूरकविनिर्गमः ॥ २३ ॥ उत्कालकसमुच्छ्रायः स्तम्भपिण्डसमः शुभः । कुम्भिकोत्कालवत् पिण्डे विस्तारेऽष्टांशसम्मिता ॥ २४ ॥

१ द. ख. तु । २ द. द्वार । ३ द. प्रमाणेयं तेषां कनिष्ठवेश्मना । ४ द. ॰न्मितः । ५ द. ॰हस्तावमेयसि । ६ द. ख. उदुम्ब...बाहर्म्यं तलं । ७ क. उपरि क प्रतेः पाठः गृहीतः, द. ख. प्रतिद्वये 'प्रमालिनी', शास्त्रिभिस्तु प्रणालीनीति संशोधितः । ८ द. ॰गम्य स्तम्भस्थान प्रति ।