समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

गृहद्रव्यप्रमाणानि नामाष्टाविंशोऽध्यायः । १६७ तस्याधस्तात् त्रिकण्टेन त्रिभागं लम्बितेन च । लिखेदुभावर्धचन्द्रौ पार्श्वयोरुभयोरपि ॥ ३७ ॥ खल्वं कृत्वा ततो मध्यं भागद्वयमधोगतम् । कुर्यात् त्रिकण्टकं कान्तं तुम्बिकामथ लम्बिकाम् ॥ ३८ ॥ द्वयोर्मध्येऽपरं भूयो द्विभागस्थं च कण्टकम् । तुम्बिकां लम्बमानां वा पत्रजातिविभूषिताम् ॥ ३९ ॥ तस्याश्चापरतीरं स्यात् पद्मपत्र्या विभूषितम् । तलपट्टसमः पट्टो विस्तारात् पिण्डतोऽपि च ॥ ४० ॥ पट्टत्र्यंशेन तीरे स्यात् पट्टपिण्डार्धनिर्गमः । स्तम्भाग्रेण समा कार्या विस्तारस्थौल्यतस्तुला ॥ ४१ ॥ तदर्धेन जयन्तीनां कर्तव्ये पिण्डविस्तृती । ताभ्यो विधेयाः पादोनाः सन्धिपाला यदृच्छया ॥ ४२ ॥ निर्यूहेषु च ये पट्टाः पादोनांस्तांस्तु कारयेत् । तुलापट्टाश्च पादोनास्तदर्धेन जयन्तिकाः ॥ ४३ ॥ तुलार्धेन विधातव्या प्रतिमोकस्य विस्तृतिः । पट्टस्योपरि कण्ठः स्याद् भूषितो रूपकर्मणा ॥ ४४ ॥ वेदिकाजालरूपाद्यो निर्यूहः संप्रशस्यते । विधातव्या च सच्छत्रा निबद्धाङ्गणवापिका ॥ ४५ ॥ स्तम्भपट्टांश्च विस्तीर्णान् सपादांस्तत्र कल्पयेत् । तुलापिण्डाः समाः कार्याः सङ्ग्रहैः सुदृढैर्युताः ॥ ४६ ॥ वेदिकाजालसम्पन्नं तलं कार्यं मनोरमम् । भूमौ भूमौ भवेत् तच्च द्वादशांशविवर्जितम् ॥ ४७ ॥ प्रणाल्यः सर्वतः कार्या मूलँग्राह्याग्रनिर्गमाः । दण्डच्छाद्यं गृहेषु स्याज्ज्ञेयं तच्च चतुर्विधम् ॥ ४८ ॥ १ द. ॰का लंबना तं वा पत्रं । २ द. पट्टापिण्डार्धनिर्गमं । ३ द. ख. ग. ॰कालहू॰ । ४ द. ग. ॰णऋवां । ५ द. ख. ॰द्रांगु॰ । ६ द. तुल्यपिंडः । ७ ख. ग. ॰लाँ । ८ ग. ॰च्छाद्यग्र ।