समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

१८२ समराङ्गणसूत्रधारं घातां(तं) ददति युध्यन्ते निर्यान्त्यशमनावृतम् । नृत्यन्ति गायन्ति तथा वंशादीन् वादयन्ति च ॥ ७७ ॥ निरुद्धमुक्तस्य वशान्मरुतो यन्त्रभङ्गिभिः । याश्चेष्टा दिव्यमानुष्यस्ता एवात्र न केवलम् ॥ ७८ ॥ दुष्करं यद्यदन्यच्च तत्तद् यन्त्रात् प्रसिध्यति । यन्त्राणां घटना नोक्ता गुप्त्यर्थं नाज्ञतावशात् ॥ ७९ ॥ तत्र हेतुरयं ज्ञेयो व्यक्ता नैते फलप्रदाः । कथितान्यत्र बीजानि यन्त्राणां घटनो न यत् ॥ ८० ॥ तस्माद् व्यक्तीकृतेष्वेषु न स्यात् स्वार्थो न कौतुकम् । वस्तुतः कथितं सर्वं बीजानामिह कीर्तनात् ॥ ८१ ॥ अभ्यूह्यं स्वधिया प्राज्ञैर्यन्त्राणां कर्म यद् यथा । यन्त्राणि यानि दृष्टानि कीर्तितान्यत्र तान्यपि ॥ ८२ ॥ नन्यानि यस्मात् तान्यर्तो विज्ञेयान्युपदेशतः । एतत् स्वबुद्धयैवास्माभिः समग्रमपि कल्पितम् ॥ ८३ ॥ अग्रतश्च पुनब्रूमः कथितं यत् पुरातनैः । बीजं चतुर्विधमिह प्रवदन्ति यन्त्रे- ष्वाम्भोऽग्निभूमिपवनैर्निहितैर्यथावत् । प्रत्येकतो बहुविधं हि विभागBlock: स्या- न्मिश्रैर्गुणैः पुनरिदं गणनामपास्येत् ॥ ८४ ॥ किमेतस्मादन्यद् भवति भुवने चित्रमपरं किमन्यद् वा तुष्ट्यै भवति किमु वा कौतुककरम् । किमन्यद् वा कीर्तेर्भवनमपरं कामसदनं किमस्मात् पुण्यं वा किमिव च परीतापशमनम् ॥ ८५ ॥

---

१ द. ख. न्ददामि । २ द. ख. ॰दीच्छादं । ३ द. ख. ॰त्मा॰ । ४ द. ख. ॰चे॰ । ५ द. ख. टनेनत् । ६ क. ख. ॰नु । ७ द. ख. तानि च । ८ द. ख. तन्यतो । ९ क. ॰दितोऽस्मा॰ । १० द ख. ॰तः परं । ११ द. ख. ॰ग्निमूर्य्य॰ । १२ क. ॰हं॰ ।