समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

२०४ समराङ्गणसूत्रधारे अथाप्रयोज्यप्रयोज्यं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः । राज्ञां सेनापतीनां च वर्णिनामपि वेश्मसु । यदि वा वास्तुकक्षासु सभादेवकुलेषु च ॥ १ ॥ शयनासनयानेषु भाजनाभरणेषु च । छत्रध्वजपताकासु सर्वोपकरणेषु च ॥ २ ॥ अप्रयोज्यानि यानि स्युः प्रयोक्तव्यानि यानि च । विस्तरात् तानि कथ्यन्ते हितार्थमथ देहिनाम् ॥ ३ ॥ पूर्वोक्तानां नृपादीनां यानि वेश्मसु केवलम् । अप्रयोज्यानि तान्येव पूर्वमत्रामिदध्महे ॥ ४ ॥ तेषु नैवं प्रयोक्तव्याः समस्ता अपि देवताः । दैत्या ग्रहास्तथा तारा यक्षगन्धर्वराक्षसाः ॥ ५ ॥ पिशाचाः पितरः प्रेताः सिद्धविद्याधरोरगाः । चारणा भूतसङ्घाश्च तेषां योषाः सुतास्तथा ॥ ६ ॥ प्रतीहाराः प्रतीहार्यस्तेषामधिकृताश्च ये । आयुधानि तदीयानि सर्वे चाप्सरसां गणाँः ॥ ७ ॥ दीक्षितव्रतिंपाषण्डिनास्तिकाः क्षुत्प्रपीडिताः । व्याधिबन्धनशस्त्राग्नितैलासृक्पङ्कपांसुभिः ॥ ८ ॥ शूलज्वरादिभिश्चार्ता येऽन्येऽप्येवंविधा नराः । मत्तोन्मत्तजडक्लीबनग्नान्धबधिरादयः ॥ ९ ॥ दोलाक्रीडाश्च नेष्यन्ते ग्रहणानि च दन्तिनाम् । देवासुराद्याः सङ्ग्रामा विग्रहाश्च महीक्षिताम् ॥ १० ॥ प्राणियुद्धविमर्दाश्च मृगया च न शस्यते । रौद्रैदीनाद्भुतत्रासबीभत्सकरुणा रसाः ॥ ११ ॥ १ द. ख. ग. बाह्यक° । २ द. ख. तेनैव प्र° । ३ द. ख. गतः । ४ द. ख. क. °व्रतपा° । ५ द. ख. लोद्रा° ।