समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

वास्तुसंस्थानमातृका नामाष्टात्रिंशोऽध्यायः । २२३ उत्सङ्करा(ग)जदन्ताभे तथा परशुसन्निभम् । विस्रावितं च श्वभ्रं च ‡प्रलम्बं च विवाहिकम् ॥ ५ ॥ त्रिकुष्ठं पञ्चकुष्ठं च परिच्छिन्नं तथापरम् । दिक्स्वस्तिकाभं श्रीवृक्षं वर्धमानसमाननम् ॥ ६ ॥ एणीपदं नैरपदं चत्वारिंशत् समासतः । क्षेत्राण्युक्तान्यथामीषां विनियोगो विधीयते ॥ ७ ॥ चतुरँस्रे समे राजा शय्याकारे पुरोहिताः । दीर्घे कुमारकाः सेनापतिर्वृत्तायते वसेत् ॥ ८ ॥ वसेयुः शम्बुकाकारे सर्वे वाहाः सुखार्थिनः । अन्तःपुरं सन्न समे वाणिजाः शकटाकृतौ ॥ ९ ॥ वेश्यास्तु भगसंस्थाने दर्पणाभे सुवर्णकृत् । संस्थानतो वज्रसमे जना नगरगोष्ठिकाः ॥ १० ॥ वसेयुः §शङ्खसंस्थाने क्षेत्रे पुत्राभिलाषिणः । छिन्नकर्णे महामात्रा विकर्णे मृगलुब्धकाः ॥ ११ ॥ शङ्खाभे चैकहश्वानो गणाचार्याः क्षुरोपमे । व्रता(जा)ध्यक्षः शक्तिमुखे कूर्मपृष्ठे तु मालिकाँः ॥ १२ ॥ सदर्शौ सौचिका वाजिपोषिका व्यजनोपमे । तक्षाणश्च शरावाभे स्वस्तिके वन्दिमागधाः ॥ १३ ॥ पणवाभे मृदङ्गाभे वेणुसूर्यादिवादकाः । विशर्करे१२ तु रथिनः कबन्धप्रतिमे पुनः ॥ १४ ॥ नीचाः श्वपाकाश्च यवप्रतिमे धान्यजीविनः । उत्सङ्गे श्रमेणा हस्त्यारोहिणो रा(ग)जदन्तके ॥ १५ ॥ १ द. न्निभां । २ द. नवपदं । ख. ग. व । ३ द. रस्त्रे । ४ द. विं । ५ द. वसेच्च । ६ द. लं । ७ द. का । ८ द. ंशे सूचि । ९ द. विं । १० द. तक्षणां ख सरावाने । ख. ग. 'क्षणाश्च' । ११ द. र्या च वादिकाः । १२ द. र्कमे; ख. ग. 'मे'। १३ द. श्रवणा । १४ द. राजदन्तिके । ‡ विनियोगे पुनरिदं न वक्ष्यने । § उपर्थपीदं विनियुक्तम् ।