समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

२३२ समराङ्गणसूत्रधारे ततो विप्रादीनामपि निगदितं यत् तदखिलं यथौचित्याद्योज्यं श्रियमभिलषद्भिः स्थपतिभिः ॥ १४ ॥ इति महाराजाधिराजश्रीभोजदेवविरचिते समराङ्गणसूत्रधारापरनाम्नि वास्तुशास्त्रे पीठमानं नाम चत्वारिंशोऽध्यायः ॥

अथ चयविधिर्नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः ।

इदानीमभिधीयन्ते चयस्येह गुणागुणाः । सुविभक्तः समश्चारुश्चतुरश्रश्चयः शुभः ॥ १ ॥ असंक्रान्तमसन्दिग्धमविनाश्यैन्त्यबर्हितम् । अनुत्तंममनुद्वृत्तमकुब्जं न च पीडितम् ॥ २ ॥ समानखण्डमृज्वन्तमन्तरङ्गं तथैव च । सुपार्श्वं सन्धिसुश्लिष्टं सुप्रतिष्ठं सुसन्धि च ॥ ३ ॥ अर्जिह्मं चेति चेयस्य गुणा विंशतिरित्थमी । एतेषां वैपरीत्येन दोषाणामपि विंशतिः ॥ ४ ॥ दक्षिणं तु यदा कुड्यं विचिनोति बहिर्मुखम् । तदा व्याधिभयं विद्यान्मृत्युदण्डं च निर्दिशेत् ॥ ५ ॥ पश्चिमं तु यदा कुड्यं विचिन्वन्ति बहिर्मुखम् । धनहानिं तदा विद्याद् दस्युभ्यैश्च भयं भवेत् ॥ ६ ॥ उत्तरं तु यदा कुड्यं विचिनोति बहिर्मुखम् । कर्तारं स्वामिनं वापि व्यसनं प्रापयेत् तदा ॥ ७ ॥ प्राच्यं बहिर्मुखं कुड्यं चिनोति स्थपतिर्यदा । राजदण्डभयं तत्र निर्देष्टव्यं विचक्षणैः ॥ ८ ॥

---

१ द. यथोचित्यायोज्यं; ख. ग. यथौ । २ ख. ग. 'त्यायोज्यं । ३ द. पीठाध्यायो नाम चत्वारिंशः ॥ छ ॥ ४ क. शुभ्रश्चयः । ५ ख. द. नाश्यं च गर्हितं; ग. शं च ग । ६ ख. ग. मत्तम्; द. अनुमत्तममुद्वृत्तकु । ७ क. ष्ठु । ८ द. अवि । ९ द. वेद्यस्य । १० क. नि ११ द. विं° । १२ क. भि । १३ द निर्दिश्टं विचक्षणैः ।