समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

२६२ समराङ्गणसूत्रधारे यदा प्रागुत्तरः कर्णो बहिर्गच्छति वेश्मनः । तदा¹ गवां वृषाणां च गुरूणां च क्षयो भवेत् ॥ ५१ ॥ चतस्रो भित्तयो यस्य बहिर्निर्यान्ति वेश्मनः । चीयमानांस्तदत्रोक्तं मन्दिरं मल्लिकाकृति³ ॥ ५२ ॥ तादृग्⁴ गृहे न तत्रायो व्ययो भवति यादृशः । कर्शितोऽस्यैव दोषेण तस्य भर्त्ता पलायते ॥ ५३ ॥ संक्षिप्यते तु यद् वेश्म चीयमानं समन्ततः । संक्षिप्तमिति तज्ज्ञेयं तत्र राजभयं भवेत् ॥ ५४ ॥ यत् स्यादन्तेषु संक्षिप्तं विस्तृतं चापि मध्यतः । मृदङ्गाकृतिसंस्थानं तत्र व्याधिभयं भवेत् ॥ ५५ ॥ आद्यन्तविस्तृतं⁵ यत् स्यात् संक्षिप्तं चापि मध्यतः । मृदुमध्यं तदुद्दिष्टं क्षुद्भयं तत्र जायते ॥ ५६ ॥ विषमैलन्नतः कर्णैर्धनक्षयकरं गृहम् । भित्तिष्वपि कर्णेषु प्रागुक्तं फलमादिशेत् ॥ ५७ ॥ मध्ये द्वारं न कर्तव्यं मनुजानां कथञ्चन । मध्ये द्वारे कृते तत्र कुलनाशः प्रजायते ॥ ५८ ॥ द्वारं द्वारेण वा विद्धमशुभायोपपद्यते । अनिष्टद्रव्यसंयुक्तं धनधान्यविनाशनम् ॥ ५९ ॥ नवं पुराणसंयुक्तमन्यं स्वामिनमिच्छति । अयोग्यं राजदण्डाय विद्धं द्वारं विगर्हितम् ॥ ६० ॥ नवं पुराणसंयुक्तं द्रव्यं तु कलिकारकम् । न मिश्रंजातिद्रव्योत्थं द्वारं वा वेश्म वा शुभम् ॥ ६१ ॥ गृहस्थानेषु यद् द्रव्यमधिवास्य प्रतिष्ठितम् । तच्चालनेन चलनं गृहभर्तुः प्रजायते ॥ ६२ ॥ १ द य । २ द. न । ३ द. ॰तिः । ४ द. ॰र्गृवे न तत्रायो जाया भवति तादृशः । ५ ख. ता । ६ द. विस्तरं । ७ द. त । ८ द. य । ९ क. द्ध; ख. ग. ध्रं । १० द. न ।