समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

२९८ समराङ्गणसूत्रधारे स्तम्भविस्तारविस्तीर्णं पिण्डे तत्पादवर्जितम् । विस्तारात् त्रिगुणं दैर्ध्याद्दी¹रै²र्ग्रहणमिष्यते ॥ २४ ॥ प्रविष्टौ स्तम्भमाने स्तः कुम्भिकोत्कालकौ सदा । तलपट्टसमं पद्ममुत्तरं परिकल्पयेत् ॥ २५ ॥ तौ³(ही)रं तस्य त्रिभागेन समुत्सेधाद् विधीयते । किञ्चिद् विनिर्गतं पट्टा⁴द् यथाशोभं प्रकल्पयेत् ॥ २६ ॥ अत ऊर्ध्वं यथाशोभं कण्ठके⁵नो⁶सनेन च । रथकै⁷श्चित्ररूपैश्च कू⁸टागारैः सतोरणैः ॥ २७ ॥ ⁹अलिन्दे मण्डपे वापि चतुष्के वलभीषु वा । वितानानि विचित्राणि समुत्क्षिप्ततलानि च ॥ २८ ॥ लक्षणेनं च युक्तानि विदधीत यथोचितम् । लु¹⁰मांः फलकवर्तीभिः कृ¹¹ताः समभिदध्महे ॥ २९ ॥ उत्क्षिप्तानां च ये भेदा जायन्ते सर्ववास्तुषु । तु¹²म्बिनी लम्बिनी हेला शान्ता कोला मनोरमा¹³ ॥ ३० ॥ आध्माता चेति सप्ताैता नामतः कथिता लुमाः । चतुरश्रीकृते क्षेत्रे¹⁴ कान्ते भूमितले शुभे ॥ ३१ ॥ सूत्रं क्षेत्रसमं कृत्वा कर्णात् कर्णं विभाजयेत् । वि¹५न्यस्येद् गर्भसूत्राणि तयोर्मध्यगतानि च ॥ ३२ ॥ भूयश्चान्यानि मध्येषु सूत्राणि विनिवेशयेत् । मध्ये वृत्तं समालिख्य तु¹⁷म्बिका कमलोपमा ॥ ३३ ॥ कार्या भागीकृतं तत्र वृत्तं क्षेत्रे¹⁸ प्रवर्तयेत् । सूत्रे सूत्रे तु¹⁹ पिण्डस्थां²⁰ लुमां²¹ सूत्रेण वालिखेत् ॥ ३४ ॥

---

१ द. स्त्र्रि । २ द. °तिहार° । ३ क. नी । ४ द. °ता पट्टा अ° । ५ क. को । ६ ख. न; द. कंचकेन शेनेन च । ७ द. ठा । ८ द. आ । ९ द. णानं । १० क. ख. माफ। ११ क. ख. ता स । १२ ख. द. रुचिनी । १३ ख. द. माः । १४ ख. द. पूर्वं का । १५ द. °त्रं । १६ द. सें° । १७ ख. द. रुचिका । १८ क. ख. त्रं । १९ क. ख. ण । २० द. °स्थं लुमा २१ क. ख. माम् ।