समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

प्रासादद्वारमानादि नाम चतुष्पञ्चाशोऽध्यायः । ३०१ वितानमेतत्$^१$ कथितं यश्चिकीर्षति मानवः$^२$ । ऊर्ध्वतिर्यग्गतैर्नालैः क्रियते यन्निरन्तरम् ॥ ५८ ॥ पुष्पमालाकुलं श्रीमत्$^३$ पुष्पकं तदुदाहृतम् । अशोकपल्लवाकीर्णलुमाम्रैर्म्मनिवन्धनम्$^४$ ॥ ५९ ॥ चतुरश्रक्रियायुक्तं सा प्रोक्ता अमरावली । आध्माता कर्णमायाता तुम्बिकास्थानसंश्रया ॥ ६० ॥ तुम्बिनी यन्न मध्ये तु हंसपक्षं तदुच्यते । अस्यैव पक्षे तु यदा सम्बध्येत मनोरमां$^५$ ॥ ६१ ॥ तुम्बिनी च विपक्षेषु करालं तदुदाहृतम् । कोला लुमा स्याद् विकटे शङ्खे शान्ता प्रकीर्तिता$^६$ ॥ ६२ ॥ शङ्खनाभिसमं सूत्रं तुम्बिकायाः प्रवर्तते । सर्वेष्वपि $^७$लुमास्थानेष्वेकररेखान्वितं भवेत् ॥ ६३ ॥ शङ्खनाभिरिति प्रोक्तं वितानमिदमुत्तमम् । एतस्यैव लुमास्थाने तुम्बिका पद्मकावृता$^८$ ॥ ६४ ॥ वलयैर्भूषिता यत् स्यात् सपुष्पमिति तद् विदुः । क्षेत्रे वृत्तायताकारे कारयेच्छुक्तिसंज्ञकम् ॥ ६५ ॥ वृत्ताकारे भवेत् क्षेत्रे वृत्तं वलयकर्मणा । चतुरश्रे समे क्षेत्रे यल्लुमार्थलुमंर्धते( तः ) ॥ ६६ ॥ वृत्तक्षोभणभङ्गानि तन्मन्दारकमुच्यते । कुमुदं कुमुदस्येव लुमाक्षेपा$^९$दिहार्धतः$^{१०}$$^{११}$ ॥ ६७ ॥ पद्मके स्यादधैःक्षिप्ता विकासे मध्यमा लुमा । गरुडे गरुडो मध्ये नागाभरणशोभितः ॥ ६८ ॥ $\dagger$पुरोगतं तद् यदधो गत्वा स्यादूर्ध्वगं$^{१२}$ पुनः । अधो गत्वा पुरारोहमूर्ध्वमूर्ध्वं ततोप्यधः ॥ ६९ ॥

---

१ द. न । २ ख. द. ˚ति नामतः । ३ द. श्रीमान् । ४ क. स । ५ द. माः । ६ द. ताः । ७ द. रु˚। ८ द. ताः । ९ द. मा । १० ख. द. त्रा । ११ द. धि । १२ द. ख. दूर्धगतं पु˚। $\dagger$पुरोहतमिति तु लक्ष्ये पठितम् ।