समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

४२८ समराङ्गणसूत्रधारे प्रासादस्य गजस्याथ लक्षणं सम्प्रचक्ष्महे । चतुःषष्टिपदं क्षेत्रं विधाय विभजेद् गजम् ॥ ततः सीमार्थसूत्रेण पृष्ठतो वृत्तमालिखेत् । गर्भं कुर्यात् तदर्धेन ++ रेखाकृतिं त ²+ ॥ ऊर्ध्वप्रमाणमधुना गजस्य स्पष्टमुच्यते । स्तम्भाश्चतुष्पदोच्छ्रायाः कार्याः कोणचतुष्टये ॥ जङ्घेयमस्य निर्दिष्टा (खल्लैस्तम्भान्तरं ?) भवेत् । पट्टिकान्तरपत्राभ्यां समैर्भागेन मेखला ॥ अग्रतः शूरसेनं स्यात् पृष्ठतस्तु गजाकृतिः । गजः ॥ ⁶प्रासादस्या( धुना ) लक्ष्म सिंहसंज्ञस्य कथ्यते ॥ चतुरश्रं समं क्षेत्रं विभजेन्नन्दने यथा । गर्भो ⁸भागैश्चतुर्भिः स्यात् कञ्च( न्द )भित्तिस्तु भागिकी ॥ भागेनान्धारिका कार्या बाह्यभित्तिश्च भागिकी । भद्रं भागैश्चतुर्भिः स्याद् भागेनैकेन निर्गतम् ॥ कर्णस्तु द्विपदः कार्यों जलमार्गसमन्वितः । द्विपदं पीठमुत्सेधात् सिंहै९रूपैरधिष्ठितं¹⁰म् ॥ ¹¹खुरकं च पदार्धेन कुर्यात् पीठस्य मध्यै¹²तः । ¹³कुर्यादूर्ध्वं + विस्ताराद् द्विगुणं कलयाधिकम् ॥ द्विपदं वेदिकाबन्धं जङ्घा चास्य चतुष्पदम् । मेखलान्तरपत्रं च विदध्याद् भागिकोदयम् ॥ त्र्यंशानि¹⁴ कर्णशृङ्गाणि ग्रीवाण्डकलशैः सह । सिंहकर्णस्तु कर्तव्यः समुच्छ्रायाच्चतुष्पदः ॥ सिंहरूपसमाक्रान्ते¹५ प्रासादे सिंहसंज्ञिते¹⁶ । ऊर्ध्वतः कर्णशृङ्गस्य षट्पदा मूलमञ्जरी ॥

---

१ द. संप्रवक्षसे । २ द. ततः । ३ द. लँ । ४ द. ०म्व । ५ द. मं । ६ द. प्र । ७ द. प्रतौ नास्ति । ८ द. र्भा । ९ द. हे । १० द. ०तैः । ११ द. सुं० । १२ द. मव्ययः । १३ द. कुर्यादूर्ध्वं वि । १४ द. न्वि । १५ द. न्तः । १६ द. के ।