समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

मण्डपलक्षणं नाम षट्षष्टितमोऽध्यायः । ५३३ गवाक्षकाश्च कर्तव्यास्तथा चन्द्रावलोकनाः । वातायनास्तथोद्द्योताः समन्ताद् रूपशोभिताः ॥ ५६ ॥ गृहराजक्रिया ह्येवं¹ सर्वशोभासमन्विता । एवं लक्षणसंयुक्तं (²मत्तुगोमपि ?) मन्दिरम् ॥ ५७ ॥ गृहराजः ॥ (³द्वैदूरा ?) शुकनासस्य शुकनासस्य मूलतः । कनीयसं मण्डपानां कर्तुरिच्छावशाद् भवेत् ॥ ५८ ॥ पार्श्वयोरुभयोस्तुल्यं विदध्यात् तिर्यगायतम् । (⁴व्यापिचक्षु रँ⁵घनव्यापि वा ++++++ ॥ ५९ ॥ प्रासादमसमं(?) स्थानं विदध्यान्मण्डपं बहिः । (यथापूर्वं ?) द्वारविस्तारविस्तीर्णास्तेषु कार्या र्ग⁶वाक्षकाः ॥ ६० ॥ समा सपादपादोना सार्धा चोच्छ्रितिरायता । अष्टाङ्गुलं(ब्रूमोपेता ?) दशांशे द्वारविस्तृते ॥ ६१ ॥ विस्तारो मण्डपंस्तम्भ⁸द्वारोच्छ्रायसमोच्छ्रितिः । गर्भव्यासो मण्डपस्य साष्टांशः सांश एव च ॥ ६२ ॥ सार्धो वा मण्डपस्यायं गर्भे ++++++ ॥ ६३ ॥ ++++++++++++++ +++++++++ कार्यति⁹ शक्त्या । यौ¹⁰ देवसंयति स सद्मनि देवताना- मास्तेऽप्सरोगणै¹¹र्वृतः शरदां¹² शतानि ॥ ६४ ॥ इति महाराजाधिराजपरमेश्वरश्रीभोजदेवविरचिते समराङ्गणसूत्रधारनाम्नि वास्तुशास्त्रे ¹³मण्डपाध्यायो नाम ¹⁴षट्षष्टितमः ॥

---

पाद-टिप्पण्यः (Footnotes): १ द. षा । २ द. मत्तूणामपि; परन्तु मुद्रित प्रतौ 'मातृणामपि' इत्येवं पाठः स्यात् । ३ द. वृद्धिरा शुकनासार्धं । ४ द. वा । ५ द. रङ्घमथापि । ६ द. कं गवा° । ७ द. लं । ८ द. पंस्तंभे । ९ द. स्वशक्त्या । १० द. यो देवसद्मनि सद्मानि दें । ११ द. णे । १२ द. दा । १३ द. अष्टम° । १४ द. स्ते प्परोम ।