समराङ्गणसूत्रधार (महाराज भोज - वास्तु, स्थापत्य एवं यंत्र शास्त्र)

पताकादिचतुष्षष्ठिहस्तलक्षणं नाम त्र्यशीतितमोऽध्यायः । ६३९ पक्षोत्क्षेपक्रियां नित्यं वक्त्रेण विकृतेन च । उत्तानितेन वामेन ^१विधुतेने^२तरेण तु ॥ ३३ ॥ पुरःप्रसर्पिणाधौतं ^३हस्तानुगतदृष्टिना । निर्घृष्टतलहस्तेन भ्रुकुट्या मृदितं पुनः ॥ ३४ ॥ प्रघृष्टमेकरूपेण द्वितीयेन ^४प्रसर्पता । (तेन ?) स्योपरि हस्तेन निविष्टेन विधीयते ॥ ३५ ॥ (अन्योन्य) घर्षणात्ये^६ (त् पि)^८ष्ठं भ्रुकुट्या च (प्र) दर्शयेत् । पार्श्वस्थितेन शैलेन्द्रं ^९दूरविस्फारितेन च ॥ ३६ ॥ प्रदर्शयेत् समुत्क्षिप्य (मोमां^१० ?) भ्रूलतिकां शनैः । शैलधारणमन्योन्यश^११(स)क्तेनाभिमुखेन च ॥ ३७ ॥ पार्श्वयोः सम्प्रवेश्याधः^१२ कृक(त)^१३ भ्रुकुटिना ततः । कार्यमुत्क्षिप्यमानेन शैलप्रोत्पाटनं^१४ तथा ॥ ३८ ॥ शिरःप्रदेशसंस्थेन दूरमुत्तानितेन च । समुन्नतभ्रुवा कार्या पर्वतोद्धरणक्रिया^१५ ॥ ३९ ॥ इति पताकहस्तः ॥ पताके तु यदा वक्रानामिका त्वङ्गुलिर्भवेत् । त्रिपताकः स विज्ञेयैः^१६ कर्म चास्याभिधीयते ॥ ४० ॥ (अयं + + अवि ?) चलनमध्यौ^१७कनिष्ठिकः । अंत्रोहेन^१८ विधातव्यो नंतु^१९(त) मूर्ध्ना तथा मनाक् ॥ ४१ ॥ उन्नामेन समुत्क्षिप्तपुमा^२० (रो) भागेन चामुना । नमता शिरसा कुर्यात् तथा च (व) तरणक्रियाम् ॥ ४२ ॥ पार्श्वतः स्र्पता^२१ कार्यममुनैव विसर्जनम् । पराङ्मुखैखाना^२२(रयोग्न ?) भ्रुकुटिं विरचय्य वा ॥ ४३ ॥ १ द. °क्षोक्षिं° । २ द. नि । ३ द. °ते° । ४ द. र्घृ । ५ द. पृ । ६ द. यै । ७ द. र्ध्वप्रस° । ८ द. त्पि । ९ द. °न्द्र । १० द. मामां; मुद्रितपुस्तके मनाग ' इति स्यात् । ११ द. न्या° । १२ द. स्या° । १३ द. प्रतौ नास्ति । १४ द. °लेंद्रोत्पा° । १५ द. पर° । १६ द. यं । १७ द. ध्य । १८ द. अत्रा° । १९ द. तनु । २० द उत्तानेन समुत्क्षिप्यपुमां । २१ द. पर्व । २२ द, °खो नारयोग्ने भ्र° ।